Από τα Λεύκαρα στην Κοφίνου…

Από τα Λεύκαρα στην Κοφίνου…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

«Τον Ιανουάριο του 1964, δηλαδή πριν από ακριβώς 52 χρόνια, οι Τουρκοκύπριοι του χωριού Λεύκαρα εγκατέλειψαν βιαστικά το χωριό. Μέσα σε λίγες ώρες αποφάσισαν να εγκαταλείψουν τη γενέτειρα τους, ένα χωριό όπου ζούσαν για αιώνες αυτοί και οι πρόγονοι τους. Αποκαλύφτηκε μια φήμη ότι οι ένοπλοι του Σαμψών και του Λυσσαρίδη θα τους έσφαζαν εκείνη τη νύκτα έτσι βρήκαν καταφύγιο στην Κοφίνου. Δυστυχώς – και νιώθω ντροπή να το παραδεχθώ ως Λευκαρίτης – μετά από 48 ώρες λεηλατήθηκαν όλα τα σπίτια (γύρω στα 100). Συνολικά έφυγαν 450 κάτοικοι και αντιλαμβάνομαι ότι 12 από αυτούς είναι «αγνοούμενοι».
Συχνά βλέπουμε Ελληνοκύπριες γυναίκες στα ΜΜΕ με φωτογραφίες των αγαπημένων τους που είναι αγνοούμενοι να εκλιπαρούν για οποιεσδήποτε πληροφορίες έτσι ώστε να τους εντοπίσουν. Όμως δεν είδαμε ΠΟΤΕ Τουρκοκύπριες γυναίκες στα ελληνοκυπριακά ΜΜΕ να εκλιπαρούν για πληροφορίες για τους αγαπημένους τους που είναι πιθανότατα νεκροί…»
Αυτά είναι τα λόγια του Γιώργου Κουμουλλή που βρήκα στο Facebook…
Είχα κάνει εκτεταμένες έρευνες για τα Λεύκαρα και την Κοφίνου το 2008 και είχα πάρει συνέντευξη από το μακαρίτη Turgut Sami Sunalp, ένα από τους ηγέτες του χωριού Λεύκαρα εκείνης της εποχής και την είχα δημοσιεύσει τον Απρίλιο του 2008 στην εφημερίδα YENIDUZEN…
Ο κύριος Turgut Sami Sunalp μου είχε πει πως είχαν φύγει από τα Λεύκαρα στις 2 Ιανουαρίου 1964 και πήγαν να ζήσουν στην Κοφίνου…
Απαντώντας στις ερωτήσεις μου μου είχε πει ότι πριν να φύγουν οι Τουρκοκύπριοι από το χωριό Λεύκαρα, μια ομάδα από την Κοφίνου είχε πάει σε μια μικρή εκκλησία κοντά στην Κοφίνου και προσπάθησε να σκοτώσει εκεί κάποιους ιερείς… Ότι αυτοί οι άνθρωποι από την Κοφίνου είχαν σκοτώσει κάποιους Ελληνοκύπριους και ανάμεσα τους ήταν κάποιος από τα Λεύκαρα αλλά δεν ζούσε στα Λεύκαρα. Ήταν παντρεμένος στην Κοφίνου…
Σύμφωνα με τον κύριο Turgut, αυτή ήταν μια πρόφαση για κάποιους Ελληνοκύπριους από τα Λεύκαρα να προσπαθήσουν να μαζέψουν τα όπλα των Τουρκοκυπρίων των Λευκάρων…
Στη συνέντευξη μας το 2008 ο κύριος Turgut Sami Sunalp είπε:

ΕΡΩΤΗΣΗ: Υπάρχει και κάτι τέτοιο: Ότι κάποιοι Τουρκοκύπριοι έκαναν μια επιδρομή σε ένα μοναστήρι έξω από το χωριό και αποκεφάλισαν τους ιερείς… Υπάρχει μια ιστορία των ιερέων που τη λένε στην Κοφίνου… Τι ήταν αυτό;
TURGUT SAMI SUNALP: Τώρα αυτό ήταν το τίμημα που φύγαμε από το χωριό… Αυτό έγινε κατ' ακρίβεια το 1963 και κανένας δεν το ενέκρινε… Και δεν υπήρχαν διαταγές να γίνει αυτό…

ΕΡΩΤΗΣΗ: Τι είχε συμβεί; Πήγαν εκεί από την Κοφίνου;
TURGUT SAMI SUNALP: Ναι…

ΕΡΩΤΗΣΗ: Τι έκαναν;
TURGUT SAMI SUNALP: Είχαν πάει για να σκοτώσουν τους ιερείς αλλά δεν μπορούσαν. Είχαν τραυματίσει ένα παιδί, ένα άλλο άτομο πέθανε… Οι ιερείς διέφυγαν από εκεί… Ο στόχος τους στην πραγματικότητα ήταν να τους απομακρύνουν για να φύγουν, να το αγοράσουν και να το προσθέσουν στη γη τους…

ΕΡΩΤΗΣΗ: Λέτε ότι δεν υπήρχαν διαταγές, άρα το έκαναν αυτό με δική τους απόφαση…
TURGUT SAMI SUNALP: Όχι, δεν υπήρχε τέτοια διαταγή, σίγουρα το έκαναν από μόνοι τους…

ΕΡΩΤΗΣΗ: Και έτσι αυτό δημιούργησε ένταση στα Λεύκαρα…
TURGUT SAMI SUNALP: Ναι… Ένας από τους συγχωριανούς μας ήταν αναμεμειγμένος όταν είχαν πάει στους ιερείς. Αλλά δεν έμενε στο χωριό μας, ήταν παντρεμένος στην Κοφίνου – αλλά αυτό ήταν πάνω μας, κάποιοι Ελληνοκύπριοι από τα Λεύκαρα έλεγαν «Ο συγχωριανός σας πήγε εκεί… Ο Λευκαρίτης πήγε εκεί… Γι αυτό πρέπει να μας δώσετε τα όπλα σας, τα κυνηγετικά σας και επίσης τα όπλα που σας έδωσε η υπόγεια σας οργάνωση… Και θα σας δώσουμε πίσω ότι θέλουμε…» Χρησιμοποιώντας έτσι αυτή την πρόφαση, έτσι το έκαναν… Έτσι δεν είχαμε επιλογή παρά να φύγουμε και να πάμε στην Κοφίνου…

Ο Hasan Kahvecioghlou που είναι από τα Λεύκαρα επίσης θυμάται πως στις 2 Ιανουαρίου 1964είχαν φύγει από το χωριό… Ότι τους πήρε περίπου οκτώ ώρες να φτάσουν στην Κοφίνου αφού δεν χρησιμοποίησαν τον κανονικό δρόμο που ήταν 15-20 λεπτά δρόμος αλλά πήγαν μέσα από τα βουνά…
Ο Kahvecioghlou επίσης θυμάται ότι 3-4 Τουρκοκύπριοι βοσκοί από την Κοφίνου είχαν προσπαθήσει να σκοτώσουν κάποιους ιερείς σε μια μικρή εκκλησία μεταξύ των χωριών Λεύκαρα και Σκαρίνου και ότι είχαν σκοτώσει κάποιους Ελληνοκύπριους εκεί…
Θυμάται επίσης ότι οι Ελληνοκύπριοι του χωριού Λεύκαρα δεν πουλούσαν πλέον οτιδήποτε στους Τουρκοκύπριους μετά την έναρξη των διακοινοτικών συγκρούσεων το Δεκέμβρη του 1963…
«Δεν μας πουλούσαν ψωμί ή τσιγάρα…» λέει…
Άραγε η Κοφίνου «επιλέχθηκε» ως κέντρο για να προκαλεστούν οι Ελληνοκύπριοι και να αντιδράσουν;
Η Κοφίνου βρισκόταν σε σημείο που τότε έλεγχε το δρόμο Λευκωσίας – Λεμεσού – Λάρνακας και γνωρίζουμε από μαρτυρίες ότι κάποιοι Τουρκοκύπριοι απέκοπταν το δρόμο και προσπαθούσαν να δημιουργήσουν «προβοκάτσια» στα διερχόμενα αυτοκίνητα…
Η Κοφίνου ήταν επίσης το πρώτο χωριό όπου είχε αποσταλεί Τούρκος διοικητής από την Τουρκία και αυτό ήταν αρκετά μεγάλο θέμα τότε – ίσως ήταν η πρώτη προσπάθεια να μετατραπούν οι «mudjahit» (Τουρκοκύπριοι εθελοντές μη κανονικοί στρατιώτες) σε πιο «κανονικό στρατό»…
Όμως οι προκλήσεις συνεχίζονταν και οι Τουρκοκύπριοι της Κοφίνου είχαν έλθει σε ρήξη με τον Τούρκο διοικητή και έφτασαν στο σημείο να τον σκοτώσουν σε ένα σινεμά στις 15 Νοεμβρίου 1965… Μια ολόκληρη οικογένεια είχε τιμωρηθεί και υπήρχαν κάποιοι Τουρκοκύπριοι «αγνοούμενοι» από εκείνη την περίοδο των οποίων ακόμα ψάχνουμε τα οστά…
Έστειλαν ένα νέο διοικητή που έκλεινε τυχαία το δρόμο Λευκωσίας – Λεμεσού και συνέχιζε να δημιουργεί εντάσεις στην περιοχή…
Το 2005 είχα πάρει μια σειρά από συνεντεύξεις με κάποιους Τουρκοκύπριους και Ελληνοκύπριους από την Κοφίνου, τον Άγιο Θεόδωρο και την περιοχή, για το τι είχε συμβεί στη διάρκεια των χρόνων ξεκινώντας από το 1963 και που οδήγησαν στο 1967…
Μετά από τόσα χρόνια, χρειάζεται ακόμα να αναλυθούν τα γεγονότα γύρω από τα Λεύκαρα, την Κοφίνου, τον Άγιο Θεόδωρο για να δούμε πόσο μικρές ή μεγάλες «προβοκάτσιες» μπορούν να οδηγήσουν σε αιματοχυσία και πως τα γεγονότα είχαν χρησιμοποιηθεί από τις «μεγάλες δυνάμεις» για να διαμορφώσουν μια χώρα με τον τρόπο που ήθελαν…
Χρειάζεται να δούμε πως ήταν οι σχέσεις σε αυτά τα χωριά και πως οι «προβοκάτσιες» οδήγησαν στο ξεριζωμό ενός ολόκληρου χωριού και πως η «λεηλασία» ήταν πάρα πολύ η «κουλτούρα» στο νησί μας που μαστίζεται από τη σύγκρουση…
Χρειάζεται να δούμε πως τα γεγονότα γύρω από την Κοφίνου είχαν κλιμακωθεί και χρησιμοποιηθεί φέρνοντας μόνο δυστυχία και διαχωρισμό στις κοινότητες μας – τίποτε καλό δεν βγαίνει από τη σύγκρουση… Στο τέλος κανένας δεν κερδίζει… Όλοι μας χάνουμε εκτός από εκείνους που σχεδιάζουν έτσι ώστε να κερδίσουν κάτι από τέτοιες αιματηρές συγκρούσεις…
Ευχαριστώ το κύριο Γιώργο Κουμουλλή που μοιράστηκε τις αναμνήσεις του από τα Λεύκαρα – βοήθησε να φρεσκάρουμε τη μνήμη μας για το πως ήταν και πως εξελίχθηκαν τα πράγματα…
Η διαίρεση του νησιού μας, το «taksim» δεν ήρθε από το πουθενά το 1974… Ο διαχωρισμός των κοινοτήτων μας δεν συνέβηκε το 1974… Ξεκίνησε από τη δεκαετία του '50 και χρειάζεται να κατανοήσουμε και να αναλύσουμε και να διδάξουμε τα παιδιά μας στα σχολεία τα βαθύτερα αίτια του τραγικού μας παρελθόντος… Αλλιώς ποτέ δεν θα έχουμε οποιαδήποτε πρόοδο και αν δεν υπάρχει πρόοδος πάντα θα υπάρχει όλο και χειρότερη οπισθοδρόμηση… Μόνο η αλήθεια για το πικρό μας παρελθόν μπορεί να σώσει το μέλλον μας…

Photo: Θέα από το χωριό Λεύκαρα…

(*) Article published in POLITIS newspaper on the 6th of March 2016, Sunday.

From Lefkara to Kofinou…

From Lefkara to Kofinou…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

`In January 1964, that is exactly 52 years ago, the Turkish Cypriots of Lefkara abandoned the village in a hurry. In a matter of few hours they decided to leave their birthplace, a village at which they and their ancestors had lived for centuries. A rumour transpired that the gunmen of Sampson and Lyssarides would slaughter them on that very night and so they found refuge at Kofinou. Unfortunately- and I feel ashamed as a native of Lefkara to confess it- 48 hours later all houses (about 100) had been looted. A total of 450 inhabitants left and I understand 12 of them are "missing" persons.
We often see Greek Cypriot women in the mass media with photographs of their loved ones that are missing and pleading for any information so that they can trace them. But we have NEVER seen Turkish Cypriot women in the Greek Cypriot mass media pleading for information about their loved ones that are most probably dead…`
These were the words I came across on FACEBOOK of George Koumoullis…
I had done a vast amount of research about Lefkara and Kofinou back in 2008 and had an interview with the late Turgut Sami Sunalp, one of the leaders of the Lefkara village at that time and had published this in April 2008 in the YENIDUZEN newspaper…
Mr. Turgut Sami Sunalp had told me how they had left Lefkara on the 2nd of January 1964 and had gone to live in Kofinou…
While answering my questions, he had told me that before the Turkish Cypriots of Lefkara had left the village, a team from Kofinou had gone to a small church close to Kofinou and had tried to kill some priests there… That these people from Kofinou had killed some Greek Cypriots and among them was someone from Lefkara but he did not live in Lefkara. He had been married in Kofinou…
According to Mr. Turgut, this would be a pretext for some Greek Cypriots from Lefkara to try to collect the guns of the Turkish Cypriots of Lefkara…
In our interview in 2008, Mr. Turgut Sami Sunalp said:

QUESTION: There is also something like this: That some Turkish Cypriots make a raid at a monastery outside the village and they cut off the heads of the priests… There is a story of the priests told in Kofinou… What was this?
TURGUT SAMI SUNALP: Now that was the price we paid by going away from the village… This actually took place in 1963 and no one approved it… And there were no orders to do that…

QUESTION: What had happened? Did they go there from Kofinou?
TURGUT SAMI SUNALP: Yes…

QUESTION: What did they do?
TURGUT SAMI SUNALP: They had gone to kill the priests but they couldn't. They had wounded a child, another person died… The priests got away from there… Actually their aim was to push them away so they would leave, to buy it and to add it to their land…

QUESTION: You say that there were no orders, so they did this with their own decision...
TURGUT SAMI SUNALP: No, there was no such order, of course they did it on their own…

QUESTION: So that created tension in Lefkara…
TURGUT SAMI SUNALP: Yes… One of our villagers was involved when they had gone to the priests. But he was not staying in our village, he was married in Kofinou – but that would be on us, some of the Greek Cypriots of Lefkara would say `Your villager went there… The Lefkariti went there… So that's why you need to give us your guns, your hunting guns and also the guns given to you by your underground organisation… And we would give you back what we want…` So making this a pretext, that's how they did it… So we had no choice but to leave and go to Kofinou…
Hasan Kahvecioghlou who is from Lefkara also remembers how they had left the village on the 2nd of January 1964… That it would take them about eight hours to reach Kofinou since they did not use the normal road which would take them 15-20 minutes but they would go through the mountains…
Kahvecioghlou also remembers that 3-4 Turkish Cypriot shepherds from Kofinou had tried to kill some priests in a small church between Lefkara and Skarinou and that they had killed some Greek Cypriots there…
He also remembers that Greek Cypriots of Lefkara would not sell anymore anything to Turkish Cypriots after the intercommunal fighting began in December 1963…
`They would not sell bread to us or cigarettes…` he says…
Was Kofinou `chosen` as a centre for provoking the Greek Cypriots to react?
Kofinou was in a place to command the Nicosia-Limassol-Larnaka road at that time and we know from witness accounts that some Turkish Cypriots were cutting off the road and trying to create `provocations` to the passing cars…
Kofinou was also the very first village where a Turkish commander from Turkey was sent and this was quite a thing at that time – perhaps it was the first attempt to turn the `mudjahits` (Turkish Cypriot irregular voluntary soldiers) into a more "proper army"…
But provocations would continue and the Turkish Cypriots of Kofinou would have a rift with the Turkish commander and they would go so far as to kill him in a cinema on the 15th of November 1965… A whole family would be punished and there are some Turkish Cypriot "missing persons" from that time that we are still searching for their remains…
They would send a new commander who would close the Nicosia-Limassol road randomly and would continue to create tensions in the area…
And on 15th of November 1967, Grivas would attack the village with the army killing around 24 Turkish Cypriots, some of them very old men and very young boys… Among those killed would be six from Lefkara… And this would lead to the withdrawal of the Greek army based in Cyprus…
Back in 2005 I would make a series of interviews with some Turkish Cypriots and Greek Cypriots about Kofinou, Agios Theodoros and the area and about what had happened throughout the years starting from 1963 and leading to 1967…
After so many years, the events surrounding Lefkara, Kofinou, Agios Theodoros still needs to be analysed to see how small or big `provocations` can lead to bloodshed and how events have been used by `big powers` in order to shape up a country in the way they wanted…
We need to see how relationships were in these villages and how the `provocation` would lead to the uprooting of a whole village and how `looting` had been very much a `culture` on our conflict torn island…
We need to see how the events around Kofinou were escalated and used bringing only misery and separation to our communities – nothing good comes out of conflict… No one wins in the end… All of us lose except those who plot and plan to get something out of such bloody conflicts…
I thank Mr. George Koumoullis for sharing his memoirs from Lefkara – he helped to refresh our memory about how things were and how things developed…
The separation of our island, the `taksim` did not come out of the blue in 1974… The separation of our communities did not happen in 1974… It started way back from the 50s and we need to understand and analyse and teach our children in schools the root causes of our tragic past… Otherwise we will never make any progress and if there is no progress, always there would be regression into worse and worse… Only the truth about our bitter past can save our future…

23.1.2016


Photo: View from the Lefkara village...

(*) Article published in POLITIS newspaper on the 6th of March 2016, Sunday.

Στα χωράφια έξω από τη Μόρα…

Στα χωράφια έξω από τη Μόρα…

Sevgul Uludag
caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Μιας μακρά συνομιλία στο τηλέφωνο με την Κατερίνα Αντωνά γίνεται το έναυσμα για το όλο θέμα…
Έχει ένα αδελφό «αγνοούμενο» και το 2003 μετά τη διάνοιξη των οδοφραγμάτων είχε πάει στη Μόρα και σε άλλα χωριά μαζί με το δημοσιογράφο φίλο μας Ανδρέα Παράσχο.
Σε ένα από αυτά τα χωριά συνάντησε ένα βοσκό που ήταν βοηθητικός… Και που γνώριζε πολλά πράγματα…
Διερωτάται αν είναι ακόμα ζωντανός ο άντρας με τη μπουλντόζα από τη Μόρα, που είχε θάψει μετά εκείνους που σκοτώθηκαν στον πόλεμο.
Αυτό που ψάχνουμε είναι το φορτηγό του Φασιά – ενός άλλου «αγνοούμενου» και μαζί του περίπου 40 Ελληνοκύπριους στρατιώτες…
Υπόσχομαι να ερευνήσω και μερικές μέρες αργότερα τηλεφωνώ σε ένα αναγνώστη μου από την περιοχή για να τον ρωτήσω για τον βοσκό και τον χειριστή της μπουλντόζας.
Μαθαίνω ότι ο χειριστής της μπουλντόζας έχει πεθάνει…
Όμως ο βοσκός είναι ζωντανός και είναι μάλιστα ο πατέρας του αναγνώστη μου! Δεν πιστεύω τα αυτιά μου και είμαι τόσο χαρούμενη και η Κατερίνα επίσης θα χαρεί όταν το ακούσει. Διότι πριν από μερικά χρόνια καθώς έψαχνε τον βοσκό, κάποιος στο χωριό που ισχυριζόταν ότι ήταν ο γιος του, της είχε πει ότι είχε πεθάνει… Τώρα διαφαίνεται ότι αυτό ήταν ψέμα – ίσως ήταν ένας τρόπος να της πούνε να μείνει μακριά από την περιοχή…
Κάποιοι άνθρωποι και από τις δύο πλευρές της το έκαναν αυτό… Καθώς πήγαινε και ερευνούσε για πληροφορίες και προσπαθούσε να τις μεταφέρει στην Επιτροπή εκείνο τον καιρό, ένας αστυνομικός της είπε «Μην πηγαίνεις και μην ρωτάς ερωτήσειςστην τουρκοκυπριακή πλευρά!».
Αν οι πληροφορίες που είχε δώσει τότε είχαν αξιολογηθεί πραγματικά, ο χειριστής της μπουλντόζας θα βρισκόταν για να βοηθούσε να βρεθούν περισσότερα οστά… Όμως κανένας δεν ήθελε να ακούσει αυτά που βρήκε η Κατερίνα, έτσι οι πληροφορίες έμειναν εκεί, άθικτες, άλυτες… Ο χειριστής της μπουλντόζας έχει πεθάνει αλλά τουλάχιστον ο βοσκός είναι ζωντανός!
Η Κατερίνα είναι τόσο χαρούμενη, δεν πιστεύει τα αυτιά της…
«Όμως εκείνη τη μέρα στο χωριό, όταν κάποιος είχε ισχυριστεί ότι ήταν ο γιος και μου είχε πει ότι είχε πεθάνει, έκλαψα…»
Τώρα μπορεί να χαμογελάσει!
Πολύ γρήγορα διευθετώ συνάντηση με τον αναγνώστη μου και εμένα και τους λειτουργούς της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων και να φέρει μαζί και τον πατέρα του για να δούμε αν μπορεί να μας υποδείξει τον πιθανό τόπο ταφής του φορτηγού και της αυτοκινητοπομπής των «αγνοούμενων» Ελληνοκυπρίων από το 1974 από την περιοχή αυτή…
Ο μόνος τρόπος για να συναντηθούμε είναι ένα απόγευμα Σαββάτου και πάμε στις 23 Ιανουαρίου 2016, μια πολύ κρύα, βροχερή μέρα…
Ο Ξενοφών Καλλής από την Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων έρχεται μαζί μας, όπως επίσης και ένας καινούργιος Τουρκοκύπριος ερευνητής και μια Τουρκοκύπρια αρχαιολόγος που ήταν στις εκσκαφές στην περιοχή και άρα γνωρίζει πού έγιναν εκσκαφές και που όχι…
Συναντούμε τον αναγνώστη μου με τον πατέρα του…
Σύντομα γίνεται ξεκάθαρο ότι ήταν αυτός, ο ηλικιωμένος βοσκός που είχε δείξει διάφορους τόπους ταφής στην περιοχή της Μόρας όπου η Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων έχει βρει συνολικά 12 «αγνοούμενους» σε διάφορους τόπους ταφής.
Θέλει να βοηθήσει… Διότι έχει μια ανθρώπινη καρδιά… Όταν πηγαίναμε και δείχναμε τους διάφορους τόπους ταφής με τον αναγνώστη μου – δηλαδή το γιο του – οι πληροφορίες είχαν έρθει από αυτόν! Ακόμα υπάρχουν κάποιοι πιθανοί τόποι ταφής που είχαμε δείξει με το γιο του που ακόμα δεν έχουν σκαφτεί… Στεκόμαστε στο χωράφι μέσα στο κρύο και μιλούμε για αυτά…
Μετά μας δείχνει την τοποθεσία του φορτηγού του Φασιά όπως τη θυμάται…
«Όμως δεν θα βρείτε πολλά οστά» λέει… «Διότι εκεί, τα τανκς είχαν βομβαρδίσει το φορτηγό αυτό και το φορτηγό αυτό ήταν γεμάτο βόμβες και όταν εξερράγησαν πέθαναν και οι στρατιώτες πάνω στο φορτηγό…»
«Ακόμα και αν βρεθούν μικρά απομεινάρια όπως τα δόντια, μπορούν να δώσουν το DNA… Έτσι είναι σημαντικό να ξέρουμε που είχαν θαφτεί τα οστά από το φορτηγό…»
Μας δείχνει την τοποθεσία του φορτηγού που είχε βομβαρδιστεί… Θυμάται ότι ήταν εκεί για κάποιο καιρό έτσι το έβλεπαν όλοι όσοι περνούσαν…
Είναι στην άκρη του δρόμου που πάει από την Τύμπου (αεροδρόμιο Ercan) προς την Αφάνεια… Είναι κοντά στο Chomlekchi Chiftlighi – τη φάρμα Chomlekchi…
Ο ηλικιωμένος βοσκός που μας πήρε εκεί θυμάται την Κατερίνα… Του μεταφέρω τα χαιρετίσματα της…
«Έχει ένα αδελφό ή σύζυγο αγνοούμενο» λέει…
«Ο αδελφός της ήταν αγνοούμενος, αλλά τα οστά του βρέθηκαν σε ένα πηγάδι στην Αγία Κεπήρ… Μαζί με άλλους…»
Σταθμεύσαμε τα αυτοκίνητα κοντά στο δρόμο και περπατήσαμε μέσα στη λάσπη σε ένα χωράφι…
Βγάζουμε φωτογραφίες και παίρνουμε συντεταγμένες…
Όχι, η Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων δεν έχει σκάψει ποτέ εδώ, έχουν σκάψει αριστερά και δεξιά από το χωράφι αυτό αλλά όχι στο χωράφι αυτό… Η αρχαιολόγος που είναι μαζί μας επιβεβαιώνει ότι σίγουρα δεν έχουν σκάψει στο χωράφι αυτό. Έσκαψαν τα γύρω χωράφια αλλά όχι αυτό…
«Θάφτηκαν στην επιφάνεια» λέει ο ηλικιωμένος βοσκός…
Πιο πάνω είχαμε δείξει ένα άλλο πιθανό τόπο ταφής… Οι δύο πλευρές του δρόμου έχουν σκαφτεί και τίποτε δεν βρέθηκε… Όμως ο δρόμος δεν έχει σκαφτεί…
Ο δρόμος του 1974 και ο δρόμος αυτός είναι διαφορετικοί – η Κατερίνα έχει επίσης πληροφορίες από ένα Τουρκοκύπριο που γνώρισε μαζί με τον Ανδρέα Παράσχο στο παρελθόν όταν είχαν ανοίξει τα οδοφράγματα…
Ο Τουρκοκύπριος που ήταν λειτουργός της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων της είχε πει ότι γνωρίζουν ότι «Είναι θαμμένοι κάτω από το δρόμο…»
Της είχε υποσχεθεί ότι θα έσκαβαν κάτω από το δρόμο αλλά αυτό δεν έχει γίνει ακόμα…
Το κρύο απόγευμα, οι κρύοι ανοικτοί ουρανοί με κάποια σύννεφα στον ορίζοντα, οι σταγόνες της βροχής, τα λασπωμένα χωράφια, η ησυχία…
Άραγε θα καταφέρουμε να βρούμε τους «αγνοούμενους» Ελληνοκύπριους από την αυτοκινητοπομπή, αυτή τη φορά, εδώ;
Ή θα πρέπει να εργαστούμε όλο και περισσότερο μέχρι να βρούμε τι απέμεινε από αυτούς;
Θέλω να ευχαριστήσω την Κατερίνα Αντωνά που ξεκίνησε τη διαδικασία αυτή για να βρει τον Τουρκοκύπριο βοσκό… Θέλω να ευχαριστήσω τον αναγνώστη μου που ήρθε μαζί μας και έφερε μαζί του τον πατέρα του για να μας δείξει τον πιθανό τόπο ταφής στο χωράφι έξω από τη Μόρα… Θέλω να ευχαριστήσω τους λειτουργούς της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων που ήρθαν μαζί μας για να τους δείξουμε τον πιθανό τόπο ταφής… Όσοι από εσάς έχετε οποιεσδήποτε πληροφορίες για την περιοχή αυτή, παρακαλώ μοιραστείτε τις μαζί μας, ανώνυμα ή επώνυμα… Το τηλέφωνο μου είναι 99 966518… Αυτό, το κάνουμε για την ανθρωπιά…

Photo: Το χωράφι στη Μόρα…

(*) Article published in POLITIS newspaper on the 13th of March, 2016 Sunday.

In the fields outside Mora…

In the fields outside Mora…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

It is over a long conversation over the phone with Katerina Antona that triggers the whole thing…
She had her brother `missing` and she had gone to Mora and other villages back in 2003 after the checkpoints were opened, together with our journalist friend Andreas Paraschos.
In one of these villages she had met a shepherd who had been helpful… And who had known a lot…
She is wondering whether the guy with the bulldozer from Mora who would bury those killed in the war afterwards is still alive.
What we are looking for is the truck of Faschas – another `missing` person and together with him around 40 Greek Cypriot soldiers…
I promise to make investigations and a few days later, I call one of my readers from the area to ask him about the shepherd and the bulldozer operator.
The bulldozer operator has died I find out…
But the shepherd is alive and what is more, he is the father of my reader! I can't believe my ears and I am so happy and Katerina too would be very happy to hear that. Because some years ago as she was looking for the shepherd, someone in the village who claimed to be the son had told her that he had passed away… Now it turns out that this was a lie – perhaps it was a way to tell her to stay off the area…
Some people did this to her from both sides… As she was going and searching for information and trying to pass this on to the Committee in those days, one civilian police would tell her `Not to go and not to ask questions` in the Turkish Cypriot side!
If the information she had given at that time had been truly evaluated, the bulldozer guy would have been found to help out to find more remains… But no one wanted to hear what Katerina found out so the information sat there, untouched, unscratched, unsolved… The bulldozer guy has died but at least we have the shepherd alive!
Katerina is so happy; she too cannot believe her ears…
`But that day at the village, when one person claiming to be the son told me that he had passed away, I had cried…`
Now, she can smile!
Very quickly I make arrangements with my reader to meet me and the officials of the Cyprus Missing Persons' Committee and to bring his father with him and see if he can point out the possible burial site of the truck and the convoy of the `missing` Greek Cypriots from 1974 from this area…
The only way we can meet them is on a Saturday afternoon and we go on the 23rd of January 2016, a very cold, chilly day with showers…
Xenophon Kallis from the Cyprus Missing Persons' Committee comes with us, as well as a new Turkish Cypriot investigator and a Turkish Cypriot archaeologist who had been in the excavations in the area so she knows what has been dug and what has not…
We meet my reader with his father…
Soon it becomes clear that it was him, this old shepherd who had shown various burial sites in this area of Mora where the Cyprus Missing Persons' Committee, in various burial sites found a total of 12 `missing` persons.
He wants to help… Because he has a human heart… When we were going around showing various possible burial sites with my reader – that is his son – the information had come through him! Still there are some possible burial sites we had shown with his son that have not been dug yet… We stand in the field in the cold and talk about these…
Then he shows us the location as he remembers of the truck of Faschas…
`But you won't find many remains` he says… `Because over there, the tanks had bombed this truck and this truck was full of bombs and when the bombs exploded, the soldiers on the truck died too…`
`Even if small remains like teeth are found, still it might give DNA… So it's important to know where the remains from the truck had been buried…`
He points out the location of the truck that was bombed… He remembers it stood there for some time so everyone passing by saw it…
This is on the side of the road going from Tymbou (Ercan airport) towards Aphania… It is near the Chomlekchi Chiftlighi – The Chomlekchi Farm…
The old shepherd who took us here remembers Katerina… I give her regards to him…
`She had a brother or a husband missing` he says…
`Her brother was missing but his remains were found in a well in Agia Kepir… Together with others…`
We have parked the cars near the road and walked in mud in a field…
We take photos, coordinates…
No, the Cyprus Missing Persons' Committee has never dug here, they have dug to the left and to the right of this field but not this field… The archaeologist who is with us confirms that they definitely did not dig this field. They dug the ones around but not this one…
`They were buried on the surface` the old shepherd says…
Further up, we had shown another possible burial site… The two sides of the road were dug with nothing found… But the road has not been dug…
The road in 1974 and this road is different – Katerina too has information from a Turkish Cypriot whom she had met together with Andreas Paraschos back in the time when the checkpoints had opened…
This Turkish Cypriot who had been an official of the Cyprus Missing Persons' Committee had told her that they know `They are buried under the road…`
He had promised her that they would dig under the road but this has not been done yet…
The cold afternoon, the cool open skies with some clouds on the horizon, the sprinkling rain drops, the muddy fields, the silence…
Shall we be able to reach them, the `missing` Greek Cypriots from the convoy here this time?
Or shall we have to work more and more and more until we find what has remained of them?
I want to thank Katerina Antona for starting this process of finding the Turkish Cypriot shepherd… I want to thank my reader who came with us and brought his father with him to show us the possible burial site in the field outside Mora… I want to thank the officials of the Cyprus Missing Persons' Committee for coming with us to show them the possible burial site… Those of you who have any information about this area, please share with us, with or without your name… My phone number is 99 966518… This, we do for humanity…

6/2/2016

Photo: The field in Mora…

(*) Article published in POLITIS newspaper on the 13th of March, 2016 Sunday.

Όχι «Αντίο», απλά «Καλή αντάμωση Παγιάτα…»

Όχι «Αντίο», απλά «Καλή αντάμωση Παγιάτα…»

Sevgul Uludag
caramel_cy@yahoo.com
Τηλ: 99 966518

Ο Τζιους Παγιάτας έφυγε από τη ζωή αφήνοντας πίσω του κατάκαρδα λυπημένους Κύπριους από όλες τις εθνικότητες, τους φίλους του μιας ολόκληρης ζωής, τη γυναίκα του Κλεοπάτρα, τα παιδιά του και τα εγγόνια του – ήταν ο πιο σημαντικός οικοδόμος της ειρήνης που συνάντησα ποτέ στην Κύπρο – πάντοτε με ακεραιότητα, ευαισθησία και ζώντας χρόνια μπροστά από τις κοινότητες του…
Είχα γνωρίσει τον Παγιάτα πριν από ίσως 30 ή περισσότερα χρόνια και γίναμε πολύ γρήγορα καλοί φίλοι… Η γυναίκα του Παγιάτα, η Κλεοπάτρα ήταν η στενή φίλη της Neriman Cahit, μιας από τις πολύ καλές μου φίλες και η Neriman είχε γράψει ένα ποίημα απευθυνόμενο προς την Κλεοπάτρα… Αυτό έγινε ένα πολύ γνωστό ποίημα, που αγγίζει τις καρδιές όλων…

Αργήσαμε πολύ, πάρα πολύ Κλεοπάτρα

Φέρε καρύκευμα στο ψωμί της Μεσαορίας μου Κλεοπάτρα.
Φέρε μου κρασί από τα αμπέλια της Λεμεσού,
Ας πιούμε στο όνομα
της φιλίας και της ειρήνης…
Φέρε μου μια χούφτα χώμα
από το νότο Κλεοπάτρα
Ας φυτέψουμε μαζί τα λουλούδια της ειρήνης
στις γλάστρες μας, άδειες για χρόνια…

Αργήσαμε πολύ, πάρα πολύ Κλεοπάτρα
κοίτα… κοίτα τους γιους μας
κρατούνε πάλι όπλα
άκου… άκου το κλάμα μου Κλεοπάτρα, οι γιοι μας σκοτώνονται
ένας από την πλευρά σου, ένας από την πλευρά μου
ένας από την πλευρά μου, ένας από την πλευρά σου
…και μετά τα χρόνια ακολουθούνται από χρόνια
σκοτωμοί και σκοτωμοί
Ας σκεφτούμε για μια φορά
ποιος είναι ο πραγματικός χαμένος;
Αντί οι πολιτικοί
ας μιλήσουμε εμείς, ως μητέρες τώρα Κλεοπάτρα…

Έλα, έλα Κλεοπάτρα,
μαζί, ας φυτέψουμε αμυγδαλιές στην Πράσινη Γραμμή,
και να μπολιάσουμε την ειρήνη στα κλαδιά τους
που θα ανθίζει κάθε άνοιξη
ας φυσήξουμε τους ανέμους της φιλίας μαζί
έτσι ώστε τα παιδιά μας να μπορούν να πετάξουν τους χαρταετούς τους.

Έχουμε ένα τραγούδι
Αναρωτιέμαι αν το ξέρεις
«Βουνό Πενταδάκτυλε………»
ας τραγουδήσουμε, ας το τραγουδήσουμε μαζί Κλεοπάτρα
με μπουζούκι και σάζι
Μέχρι τώρα
οι μητέρες πάντοτε έχαναν
ας βεβαιωθούμε Κλεοπάτρα
ΌΤΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΑΣ ΘΑ ΝΙΚΗΣΟΥΝ ΚΑΙ ΓΙΑ ΜΙΑ ΦΟΡΑ…

Η Neriman και η Κλεοπάτρα έγιναν σύμβολο ειρήνης τα χρόνια όταν οι «διαβάσεις» δεν ήταν δυνατές ή ήταν πολύ σπάνιες…
Πήγαινα και συναντούσα την Κλεοπάτρα και τον Τζιους Παγιάτα στο σπίτι τους, ένα ειδυλλιακό μέρος γεμάτο πίνακες και βιβλία…
Έπαιζα με τη Νόμα, το σκύλο Δαλματίας τους και καθόμασταν στο γραφείο του Παγιάτα και μου έλεγε την ιστορία της ζωής του…
Γεννήθηκε στην Αμμόχωστο – ήταν Λατινικής καταγωγής, οι πρόγονοι του ήρθαν από τη Μάλτα αλλά ποτέ δεν θεωρούσε τον εαυτό του «Λατίνο».
Ήταν ο ένθερμος υποστηρικτής της Κυπριοτικότητας, όχι μιας Ελληνο-Κυπριοτικότητας που ήταν πλήρης, αλλά μιας Κυπριοτικότητας που αγκάλιαζε όλους, κυρίως τους Τουρκοκύπριους, καθώς και τους Μαρωνίτες Κύπριους, Αρμένιους Κύπριους και Λατίνους Κύπριους…
Ύψωσε την Κυπριακή σημαία αμέσως μετά το 1974, όταν ήταν περίπου «αμαρτία» και αγωνίστηκε μαζί με τους φίλους του για να υψωθεί η σημαία της Κύπρου στα κυβερνητικά γραφεία – εκείνον τον καιρό υπήρχε μόνο η Ελληνική σημαία στα κυβερνητικά γραφεία. Αυτός και οι φίλοι του είχαν ιδρύσει τον Νεοκυπριακό Σύνδεσμο και προσπάθησαν να βοηθήσουν τους Τουρκοκύπριους που ήταν εγκλωβισμένοι στην Πάφο και τη Λεμεσό αμέσως μετά τον πόλεμο, φέρνοντας τους εφημερίδες, βρίσκοντας γιατρούς για να θεραπεύσουν τους ασθενείς, βοηθώντας στην επικοινωνία με τις οικογένειες τους…
Δέχθηκε πυρά για τις δραστηριότητες του και είχε ατελείωτες δικαστικές υποθέσεις… Του επιτίθονταν σε εφημερίδες της δεξιάς… Όμως επιβίωνε με ένα χαμόγελο – το ήρεμο χαμόγελο που γνωρίζουμε τόσο καλά…
Αγαπούσε τα λουλούδια και χαιρόταν όταν άνθιζαν τα λουλούδια του στη βεράντα του ρετιρέ του. Όμως είχε και ένα σπίτι των ονείρων στην Αγία Νάπα που πήρε χρόνια για να σχεδιαστεί και να κτιστεί. Αυτό ήταν ανοικτό σε όλους τους φίλους του, όπου κάθε χρόνο διοργανωνόταν η συνεστίαση του Νεοκυπριακού Συνδέσμου και τρώγαμε και πίναμε και επίσης τιμούσαμε κάποιο/α ή κάποια ομάδα για τη δράση τους για την ειρήνη… Το σπίτι των ονείρων στην Αγία Νάπα είχε κτιστεί με πέτρες που αυτός και η Κλεοπάτρα μάζεψαν και είναι ένα από τα πιο όμορφα σπίτια που είδα ποτέ στην Κύπρο… Όχι, δεν είναι πολυτελείας, αλλά φυσικό, όμορφο, με τα τρελά του χρώματα, το μεγάλο κήπο και τις λιμνούλες… Και η Νόμα έτρεχε πάνω κάτω ανάμεσα στα τραπέζια για να πιάσει λίγο φαγητό… Η Κλεοπάτρα ασχολείται στην κουζίνα, συντονίζοντας σαν μαέστρος της ορχήστρας ενώ ο Τζιους ήταν τριγύρω και προσπαθούσε να κάνει τους φίλους του να νιώθουν άνετα…
Ίσως αυτός και η ομάδα του ήταν η μόνη ομάδα στο νότιο μέρος του νησιού μας που ρωτούσαν την γνώμη μας για αυτό ή το άλλο θέμα πριν να κάνουν οποιαδήποτε δήλωση ή πριν να διαμορφώσουν οποιαδήποτε πολιτική… Θυμούμαι ότι και ο Γιώργος Βασιλείου ήταν έτσι – είναι ένα δώρο και δείχνει σεβασμό και δεν είναι κάτι επιφανειακό, είναι βαθύ… Όταν προετοίμαζαν οποιαδήποτε δραστηριότητα ή δήλωση, ο Παγιάτας και ο Νεοκυπριακός Σύνδεσμος λάμβαναν υπόψη τις ανάγκες και ανησυχίες όλων των κοινοτήτων του νησιού – όχι μόνο των Ελληνοκυπρίων. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να μάθουμε και στις δύο πλευρές της διαχωριστικής γραμμής – ο Παγιάτας και η ομάδα του καθόρισαν το πρότυπο για το μέλλον για το πως πρέπει να συμπεριφερόμαστε ο ένας προς τον άλλο και πως πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη τις ανάγκες και ανησυχίες όχι μόνο των δικών μας κοινοτήτων αλλά όλων των άλλων κοινοτήτων που μοιράζονται το νησί αυτό μαζί μας…
Το σπίτι του ήταν σαν ένα καταφύγιο για μένα, ιδιαίτερα αμέσως μετά τη διάνοιξη των οδοφραγμάτων το 2003… Καθόμασταν και μιλούσαμε και με βοηθούσε να έρθω σε επαφή με άτομα για συνεντεύξεις ή για δημοσίευση των άρθρων μου… Βοήθησε όχι μόνο εμένα, αλλά πολλούς άλλους για να έρθουν σε επαφή και να αναπτυχθούν μαθαίνοντας νέα πράγματα, αναζητώντας την αλήθεια…
Με βοήθησε επίσης με τις έρευνες μου για τους «αγνοούμενους», τηλεφωνώντας μου μια μέρα για ένα φίλο του στην Πάφο ο οποίος είχε βρει τον τόπο ταφής ενός «αγνοούμενου» Τουρκοκύπριου από το 1967. Συναντηθήκαμε στο γραφείο του Ξενοφώντα Καλλή, του Βοηθού στην Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων και αργότερα πήγαμε μαζί στην Πάφο… Δείξαμε τον πιθανό τόπο ταφής στον Καλλή και τους Τουρκοκύπριους ομόλογους του στην Κυπριακή Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων… Αργότερα έσκαψαν εκεί και βρήκαν τα οστά του Fuat Mulla Salih – ενός σιδερά – και τα οστά αυτά επιστράφηκαν στην οικογένεια του για ταφή μετά την ταυτοποίηση με τη μέθοδο DNA… Παρέστηκα στην κηδεία στη Λευκωσία…
Ο Παγιάτας με βοήθησε να γνωρίσω το Διονύση Μαλά του οποίου πήρα εκτενή συνέντευξη – έριξε φως για πρώτη φορά στις σφαγές στα χωριά Μαράθα-Σανταλλάρης-Αλόα, για το τι πραγματικά συνέβηκε στις γυναίκες και τα παιδιά σε εκείνα τα τρία χωριά, πως και αυτός είχε γίνει στόχος από την ΕΟΚΑ Β διότι ήταν αντίθετος με αυτά που έκαναν σε εκείνα τα χωριά….
Ο Παγιάτας επίσης βοήθησε να πειστεί ένας άλλος Ελληνοκύπριος, που ήταν υψηλόβαθμος λειτουργός το 1963 για να μιλήσει σχετικά με τις δολοφονίες κάποιων Τουρκοκυπρίων στο Λυθροδόντα. Όμως ο φίλος του αρνήθηκε να μου μιλήσει και μιλήσαμε μέσω του Παγιάτα…
Όταν διοργάνωνα μαζί με τις φίλες μου μια έκθεση τέχνης από γυναίκες ζωγράφους και καλλιτέχνες από όλες τις κοινότητες της Κύπρου – Τουρκοκύπριες, Ελληνοκύπριες, Μαρωνίτες Κύπριες, Λατίνες Κύπριες και Αρμένιες Κύπριες – ο Παγιάτας με βοήθησε να έρθω σε επαφή με τη ξαδέλφη του Ζανίν Παγιάτα και συμμετείχε στην Πολυπολιτισμική Έκθεση Τέχνης Γυναικών στην οδό Λήδρας… Εκεί, για πρώτη φορά, όπως ήταν το όνειρο μου, εκθέσαμε έργα τέχνης από γυναίκες από όλες τις κοινότητες στην Κύπρο… Σύντομα η ιδέα έγινε αρεστή και κάποιος αντλώντας έμπνευση από τη δουλειά μας ως Πολυπολιτισμικό Κέντρο Γυναικών δημιούργησε μια οργάνωση ή ίδρυμα και προσπαθεί να φέρει μαζί καλλιτέχνες από όλες τις κοινότητες…
Ο Παγιάτας βοήθησε να γραφτεί η ιστορία στην Κύπρο – όχι μια ιστορία αίματος και θανάτου, αλλά μια ιστορία ειρήνης και επικοινωνίας, κοινής ζωής και εργασίας και εναλλακτική στην αιματηρή μας ιστορία. Ήταν το πιο σημαντικό πρότυπο για το μέλλον…
Συμμετείχε σε όλες τις δραστηριότητες με δικοινοτικό ή πολυπολιτισμικό χαρακτήρα… Στην προσωπική του ζωή, είχε στενούς φίλους από όλες τις κοινότητες… Ήταν ο πρωτοπόρος στο πως θα πρέπει οι Κύπριοι να ζουν και να σκέφτονται και να ονειρεύονται…
Δεν παρευρέθηκα στην τελετή που διοργανώθηκε για αυτόν διότι ήμουν άρρωστη με πολλούς πόνους στην πλάτη – αλλά περισσότερο από αυτό, δεν πήγα διότι δεν θα ήθελα να τον θυμούμαι σαν κάποιο που πέθανε… Είναι σαν πως και θα σηκώσω το τηλέφωνο για να καλέσω τον αριθμό του και θα μου απαντήσει η Κλεοπάτρα και θα του φωνάξει στο τηλέφωνο. Και θα συνεχίσουμε να μιλούμε…
Προτιμώ να τον θυμούμαι όπως ήταν – το αντίο προς αυτόν μπροστά από το φέρετρο του θα ήταν πολύ οδυνηρό για μένα… Θα ήθελα προσποιούμαι ότι είναι ακόμα εκεί, στο σπίτι του, στο γραφείο του, διαβάζοντας ή ακούγοντας μουσική, παίζοντας με τη Νόμα, κάνοντας αστεία, χαμογελώντας με το ήρεμο του χαμόγελο και έτοιμος να απαντήσει το τηλεφώνημα μου…
Όχι, δεν θα τον αποχαιρετήσω…
Θα είναι μαζί μας για πάντα…
Ήταν πολύ πολύτιμος για όλους τους Κυπρίους… Θα ζει στις αναμνήσεις μας και θα συνεχίζει να μας δείχνει το δρόμο που πρέπει να πάρουμε…
Έτσι δεν είναι αντίο, απλά «καλή αντάμωση Παγιάτα»…

Photo: Τζιους Παγιάτας

(*) Article published in POLITIS newspaper on the 28th of February 2016, Sunday.

No `goodbye`, just `so long Bayada…`

No `goodbye`, just `so long Bayada…`

Sevgul Uludag
caramel_cy@yahoo.com
Tel: 99 966518

Gius Bayada passed away, leaving behind heart-broken Cypriots from all ethnicities, his life-long friends, his wife Cleopatra, his children and grandchildren – he was the most important peacebuilder I have ever met in Cyprus – always with integrity, sensitivity and living years ahead of his own communities…
I had met Bayada maybe 30 or more years ago and had become very quickly good friends… Bayada's wife, Cleopatra was the close friend of Neriman Cahit, one of my good friends and Neriman had written a poem addressing Cleopatra… This would become a very famous poem, touching the hearts of everyone…

`We are too, too late Cleopatra

Bring condiment to the bread of my Mesaoria,
Cleopatra.
bring wine from the vineyards of Limassol,
Let us drink in the name of
friendship and peace...
Bring me a handful of soil
from the south Cleopatra
Let us plant the flowers of peace together
to our flowerpots, empty for years...

Too, too late we are Cleopatra
look... look at our sons
they are holding guns again
listen... listen to my cry Cleopatra, our sons are killed
one from your side, one from my side
one from my side, one from your side
...and then years are followed by years
killings and killings
Let us think for once
who is the real loser?
instead of politicians
let us we, speak as mothers now Cleopatra...

Come, come Cleopatra,
together, let us plant almond trees on the Green Line,
and graft the peace to their branches
that will blossom every spring
let us blow winds of friendship together
that our children can fly their kites.

We have a song
I wonder if you know it
"Besparmak mountain........."
let us sing, sing it together Cleopatra
with bouzouki and saz
Until now,
mothers have always lost
let us make sure Cleopatra
THAT OUR CHILDREN WIN FOR ONCE…`

Neriman and Cleopatra would become a symbol of peace during the years when `crossings` would not be possible or would be very rare…
I would go and meet Cleopatra and Gius Bayada in their home, an idyllic place full of paintings and books…
I would play with Noma, their Dalmatian dog and we would sit in the study of Bayada and he would tell me the story of his life…
He was born in Famagusta – he was of Latin descent, his ancestors came from Malta but he would never consider himself as `Latin`.
He was the staunch supporter of Cypriotness, not in an all inclusive Greek Cypriotness but a Cypriotness that would embrace all, primarily the Turkish Cypriots, as well as Maronite Cypriots, Armenian Cypriots and Latin Cypriots…
He would raise the flag of Cyprus when it had been a sort of a `sin` right after 1974 and he would struggle, with his friends to raise the flag of Cyprus in government offices – at that time, there was only the Greek flag in government offices. He and his friends had formed the New Cyprus Association and they would try to help Turkish Cypriots enclaved in Paphos and Limassol at the time right after the war, bringing them newspapers, finding them doctors to be treated for the sick, helping in communication with their families…
He would come under fire for his activities and would have endless court cases… They would attack him in right-wing newspapers… But he would survive with a smile – the slow smile we know so well…
He loved flowers and would be happy when his flowers bloomed on the terrace of his penthouse. But he also had a dream house at Agia Napa that took years of planning and building. This would be an open house to all his friends where he would every year hold a gathering of the New Cyprus Association and we would eat and drink and also honour someone or some group for their action for peace… The dream house in Agia Napa had been built with stones he and Cleopatra had collected and it would be one of the most beautiful houses I ever saw in Cyprus… No, not posh but natural, beautiful with its crazy colours, big garden and ponds… And Noma would run up and down among the tables to grab some food… Cleopatra would be busy in the kitchen, coordinating like a chef of the orchestra while Gius would be around trying to make his friends comfortable…
Perhaps he and his group has been the only group in the southern part of our island when they would ask our opinion about this or that issue before they made any statement or formed any policy… I remember George Vasiliou had been like that as well – it is a gift and it shows respect and it's not something on the surface, it is deep… While making any activity or any statement, Bayada and the New Cyprus Association would take into consideration the needs and concerns of all communities of the island – not just Greek Cypriots. That is something we need to learn in both sides of this divided island – Bayada and his group would set the role model for the future about how we should act towards each other and how we should consider the needs and concerns of not only our own communities but all the other communities sharing this island with us…
His house would be like a sanctuary for me especially right after the checkpoints would open in 2003… We would sit and talk and he would help me to connect with people for interviews or for publishing my articles… He would help not only me but many others to make connections and to grow by learning new things, by searching for the truth…
He would also help with my investigations concerning the `missing persons`, calling me one day about a friend of his in Paphos who had found out the burial site of a `missing` Turkish Cypriot from 1967. We would meet in the office of Xenophon Kallis, the Assistant to the Cyprus Missing Persons' Committee and later on would go to Paphos together… We would show the possible burial site to Kallis and his Turkish Cypriot counterparts in the Cyprus Missing Persons' Committee… Later on they would dig there and would find the remains of Fuat Mulla Salih – a welder – demirci – and these remains after identification would be returned to his family for burial… I would attend the funeral in Nicosia…
Bayada would help me to get to know Dionysis Malas whom I would interview at length – he would shed light for the first time on the massacres of Maratha-Sandallaris-Aloa, about what actually happened in those three villages to women and children, how he too was targeted by EOKA-B because he was going up against what they were doing in those villages…
Bayada would also try to convince another Greek Cypriot, a top level official of 1963 to talk about the killings of some Turkish Cypriots in Lythrodontas. But his friend would refuse to speak to me and we would speak through Bayada…
When I would be organizing together with my friends an exhibition of art from women painters and artists from all communities of Cyprus – Turkish Cypriot, Greek Cypriot, Maronite Cypriot, Latin Cypriot and Armenian Cypriot – Bayada would help me to connect with his cousin Janine Bayada and she would participate in our Multicultural Women's Art Exhibition in Ledra Street… There, for the first time, as had been my dream, we would exhibit works of art from women from all communities in Cyprus… Soon the idea would `catch up` and someone, taking `inspiration` from our work as Multicultural Women's Centre would form an association or a foundation and would try to bring together artists from all communities…
Bayada would help to make history in Cyprus – not a history of blood and death but a history of peace and communication and an alternative to our bloody history, of living together and working together and thinking together. He would be the most important role model for the future…
He would participate in all activities with a bi-communal or multi-cultural nature… In his personal life, he would have close friends from all communities… He would be the pioneer of how Cypriots should live and think and dream…
I would not go to the ceremony organized for him because I would be sick with a lot of pain on my back – but more than that, I would not go because I would not want to remember him as someone who has passed away… It's as though I would pick up the phone and dial his number and Cleopatra would answer and then call him to the phone. And we would continue to speak…
I would prefer to remember him as he had been – the actual saying goodbye to him in front of his coffin would be far too painful for me… I would pretend that he is still there, in his house, in his study, reading or listening to music, playing with Noma, making jokes, smiling his slow smile and ready to answer my call…
No, I will not say goodbye to him…
He will be with us forever…
He has been too precious for all Cypriots… He will live in our memories and continue to show us the way we have to take…
So no goodbye, just `so long` Bayada…

20.2.2016

Photo: Gius Bayada...

(*) Article published in POLITIS newspaper on the 28th of February 2016, Sunday.

«Η μόνη αποζημίωση για τους συγγενείς των αγνοουμένων είναι να έρθει η ειρήνη στο νησί αυτό…»

«Η μόνη αποζημίωση για τους συγγενείς των αγνοουμένων είναι να έρθει η ειρήνη στο νησί αυτό…»

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

«Αγαπητοί φίλοι,
Το θέμα των «αγνοουμένων» ποτέ δεν ήταν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, στις δικοινοτικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο ηγετών τα τελευταία 50 χρόνια.
Οι ηγέτες των δύο κοινοτήτων θυμούνται τους «αγνοούμενους» μόνο στις ομιλίες τους στη μνήμη της 21ης Δεκεμβρίου ή μεταξύ 15-20 Ιουλίου με ψεύτικα δάκρυα και εθνικιστικά λόγια…
Ακόμα υπάρχουν «αγνοούμενοι» των οποίων τα οστά δεν έχουν βρεθεί μετά από 50 χρόνια… Δυστυχώς οι ηγέτες δεν έχουν δείξει αρκετή ευαισθησία για να βρεθούν τα οστά τους…
Αυτό που κάνουν είναι να έχουν «ευσεβείς πόθους» ώστε να βρεθούν τα οστά…
Καλώ και τους δύο ηγέτες εδώ να είναι ενεργοί έτσι ώστε να βρεθούν τα οστά των «αγνοουμένων», να αποζημιωθούν και να επαναπατριστούν οι συγγενείς των «αγνοουμένων» τόσο με συγκεκριμένους τρόπους αλλά και ηθικά και να δημιουργηθεί μια Επιτροπή Αλήθειας και Συμφιλίωσης για να αντιμετωπιστεί το παρελθόν.
Φυσικά, τα θέματα των περιουσιών και της γης είναι επίσης σημαντικά. Όμως η αξία της ζωής κάποιου που χάθηκε δεν είναι λιγότερη πολύτιμη από την αξία των περιουσιών…
Και αυτό είναι κάτι σημαντικό και ευαίσθητο και είναι αδιαπραγμάτευτο…
Αν πραγματικά θέλουμε ειρήνη στο νησί αυτό, τότε οι ηγέτες πρέπει να σχηματίσουν μια δικοινοτική επιτροπή και να απολογηθούν και στις δύο κοινότητες.
Οι ηγέτες μας συμμετέχουν σε πολλές κοινωνικές δραστηριότητες και έχουν πολύ ωραίες φωτογραφίες από τις δραστηριότητες αυτές.
Όμως γιατί δεν συναντιούνται με τους συγγενείς των «αγνοουμένων» και από τις δύο κοινότητες και να ακούσουν τα προβλήματα τους;
Είμαι και εγώ συγγενής «αγνοουμένου». Έχασα τον πρώτο μου σύζυγο και τους συγχωριανούς μου. Στο παρελθόν ένιωθα θυμό προς τους Ελληνοκύπριους για αυτά που υπέφερα το 1974.
Και ο θυμός αυτός, περισσότερο παρά ο πόνος που ένιωθα, ήταν η αιτία της επιδείνωσης της υγείας μου…
Όμως η ζωή συνεχιζόταν, παρόλα που συνέβαιναν… Και ήρθε μια μέρα που συνειδητοποίησα ότι όταν αρρωσταίνει το σώμα μας, πρέπει να αγωνιστεί για να ξεπεράσει την ασθένεια ειδάλλως θα πεθάνει ή θα παραλύσει, και με αυτή την συνείδηση κατάφερα να ξεπεράσω το θυμό που ένιωθα προς τους Ελληνοκύπριους.
Και έβαλα την αγάπη στη θέση του θυμού. Έβαλα την συγχώρεση. Η συγχώρεση δεν σημαίνει ότι ξεχνάς αυτά που σου συνέβηκαν ή ότι εγκρίνεις αυτά που συνέβηκαν. Η συγχώρεση δεν αλλάζει το παρελθόν αλλά μας βοηθά να προχωρήσουμε με υγιή βήματα προς το μέλλον.
Αγαπητοί φίλοι,
Για άλλη μια φορά πρέπει να τονίσω ότι η ειρήνη δεν είναι δυνατή χωρίς να αντιμετωπιστεί η αλήθεια, χωρίς απολογία, χωρίς συγχώρεση…
Μπορείς να αφήνεις να πετάξουν χιλιάδες περιστέρια κάθε μέρα και να φυτεύεις χιλιάδες ελιές… Αν το μέσα σου λέει κάτι διαφορετικό και το στόμα σου μιλά κάτι διαφορετικό, η ειρήνη δεν μπορεί να είναι δυνατή…
Ευχαριστώντας όλους σας, θέλω να κλείσω την ομιλία μου με ένα ποίημα του Yusuf Hayakoghlou:
Αν ήμουν χιόνι στα βουνά αυτά
Αν ήμουν επαναστάτης άνεμος
Θα ερχόσουν να με αναζητήσεις
Αν ήμουν ένας άγνωστος τάφος…»
Αυτά ήταν τα λόγια της Leyla Kıralp στην δικοινοτική εκδήλωση που είχαμε διοργανώσει το βράδυ της Πέμπτης 11 Φεβρουαρίου 2016, στην νεκρή ζώνη στη Λευκωσία, στο οίκημα του Cyprus Dialogue Forum…
Έχοντας πραγματοποιήσει με την ΕΔΟΝ επτά δραστηριότητες για τη νεολαία με θέμα τους «αγνοουμένους» αυτή ήταν η πρώτη δικοινοτική εκδήλωση που διοργανώναμε με τις νεολαίες ΕΔΟΝ και CTP ως «Μαζί Μπορούμε!», τη Δικοινοτική Πρωτοβουλία Συγγενών Αγνοουμένων και Θυμάτων Πολέμου.
Η αίθουσα ήταν κατάμεστη κυρίως με νέους, Τουρκοκύπριους και Ελληνοκύπριους και τους είπα πραγματικές ιστορίες δολοφονιών και σφαγών από την Τόχνη, το Παλαίκυθρο, τα χωριά Μάραθα-Σανταλλάρης-Αλόα, τη Γαλάτεια και άλλους τόπους… Έδειξα φωτογραφίες τοποθεσιών όπου με τη βοήθεια των αναγνωστών μου, Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων, είχαμε εντοπίσει τους τόπους ταφής… Κοντά στον Άγιο Δομέτιο, προς το Goenyeli, ένα μέρος όπου εργαζόμουν για περισσότερα από πέντε χρόνια μαζί με ένα αναγνώστη μου και παρακολουθούσα έτσι ώστε να σκαφτεί το σημείο – βρέθηκαν τα οστά 10 ή 12 Ελλήνων και τώρα περιμένουν την ταυτοποίηση με τη μέθοδο DNA έτσι ώστε να επιστραφούν στις οικογένειες τους για ταφή…
Τα Λειβάδια και το Παραλίμνι, η Λύση και το Τσέρι, το Πιλέρι και η Λάπηθος… Τόσες πολλές ιστορίες, τόσος πολύς πόνος, τόση πολλή άγραφη ιστορία της χώρας μας…
Τόσος πολύς πόνος που είναι κοινός και στις δύο κοινότητες – η εκδήλωση που διοργανώσαμε με τις νεολαίες ΕΔΟΝ και CTP ως «Μαζί Μπορούμε!» έχει τίτλο «Οι αγνοούμενοι – Ο Κοινός Πόνος των Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων»…
Η συνειδητοποίηση ότι η αναμονή για κάποιον που έχει εξαφανιστεί δεν μπορεί να είναι στα Τουρκικά ή τα Ελληνικά… Είναι απλά, ανθρώπινος πόνος, όχι Τουρκοκυπριακός ή Ελληνοκυπριακός πόνος…
Η Sevilay Berk μιλά στην εκδήλωση και μας λέει την ιστορία της εξαφάνισης της μητέρας και του πατέρα της όταν ήταν νεαρό κορίτσι μόλις 17 ή 18 χρονών, όταν έπρεπε να φροντίσει τα τέσσερα αδέλφια της που έμειναν πίσω. Έπρεπε να ήταν και μητέρα και πατέρας για αυτά… Το μικρότερο ήταν μόνο 2 χρονών… Και ύψωσε τη φωνή της για να πει «Τι είναι αυτό που δεν μπορούμε να μοιραστούμε στο νησί αυτό; Είναι το νησί μας… Είμαστε όλοι Κύπριοι… Θέλω ειρήνη… Θέλω εσάς τους νεαρούς να υπερασπιστείτε την ειρήνη…»
Η Χριστίνα Παύλου Σολωμή Πατσιά μίλησε και είπε την ιστορία του πατέρα και του αδελφού της που τους πήραν από την Κώμη Κεπήρ και για την εξαφάνιση τους από τη Γαλάτεια… Για την αιματηρή λίμνη… Πως οι δολοφονίες τους ήταν συνδεδεμένες με τις τρομερές δολοφονίες της ΕΟΚΑ Β που είχαν δημιουργήσει τους μαζικούς τάφους στα χωριά Μάραθα-Σανταλλάρη-Αλόα γεμάτους γυναίκες και παιδιά και βρέφη… Πως κάποιοι Τουρκοκύπριοι το χρησιμοποίησαν αυτό ως αφορμή για να σκοτώσουν αθώους Ελληνοκύπριους…
Ρώτησε το εξής «Θα έπρεπε να είμαι θυμωμένη με αυτούς που τράβηξαν τη σκανδάλη για να σκοτώσουν τον πατέρα και τον αδελφό μου ή θα έπρεπε να είμαι θυμωμένη με αυτούς που έκαναν πράγματα που οδήγησαν στο τράβηγμα της σκανδάλης που σκότωσε τον πατέρα και τον αδελφό μου;»
Και αυτή επίσης ύψωσε τη φωνή της για την ειρήνη: «Φτάνει σκοτωμούς σε αυτό το νησί! Φτάνει αιματοχυσίες! Θέλουμε ειρήνη…»
Ο Χρίστος Ευθυμίου μίλησε και είπε την ιστορία και τις ιδέες του «Μαζί Μπορούμε!»… Είναι μια πολύ μοναδική οργάνωση συγγενών αγνοουμένων και θυμάτων πολέμου που οι ηγεσίες και στις δύο πλευρές προσπαθούν να αγνοήσουν… Διότι δεν «ταιριάζει» με καμία πλευρά – ο χαρακτήρας της οργάνωσης είναι δικοινοτικός και όλες οι δραστηριότητες αγκαλιάζουν και τις δύο κοινότητες… Δεν παίρνει την πλευρά της μίας ή της άλλης κοινότητας αλλά παίρνει την πλευρά των αναγκών και ανησυχιών και των δύο κοινοτήτων σε αυτά τα θέματα…
Ο Ντίνος Αγιομαμίτης τονίζει τις σκέψεις του σχετικά με την εκδήλωση στη σελίδα του στο Facebook: «Ο Χρίστος Ευθυμίου από τη δικοινοτική επιτροπή συγγενών αγνοουμένων "ΜΑΖΊ ΜΠΟΡΟΥΜΕ" συνόψισε το νόημα της όλης συζήτησης σε μια συγκλονιστική δήλωση: «για τους συγγενείς των αγνοουμένων δεν υπάρχει καμιά αποκατάσταση, όπως συζητούν για τις περιουσίες ότι θα υπάρξει επανεγκατάσταση, ανταλλαγή ή αποζημίωση. Για τους συγγενείς των αγνοουμένων η μόνη αποζημίωση είναι η ειρήνη. Να μην ζήσουν άλλες οικογένειες αυτά που ζήσαμε εμείς.»
Μπράβο στην ΕΔΟΝ, τη νεολαία του CTP και τη δικοινοτική επιτροπή συγγενών αγνοουμένων ΜΑΖΙ ΜΠΟΡΟΥΜΕ για την διοργάνωση αυτής της εκδήλωσης.
Υπάρχουν πολλά ακόμη να ειπωθούν για να ακουστεί ολόκληρη η αλήθεια για τα όσα έγιναν στο νησί μας και η Εργατική Δημοκρατία που δίνει με συνέπεια εδώ και πολλά χρόνια αυτό τον αγώνα δεν μπορεί παρά να νοιώθει δικαιωμένη και να χαιρετίζει τέτοιες εκδηλώσεις.»
Και εγώ ευχαριστώ την ΕΔΟΝ, και ιδιαίτερα τον Ηλία Δημητρίου με τον οποίο εργάστηκα για τη διοργάνωση όλων αυτών των εκδηλώσεων, τη νεολαία CTP, τους φίλους μας από το «Μαζί Μπορούμε!»…
Αμέσως μετά την εκδήλωση μου τηλεφωνά κάποιος που είχε έρθει για να παρακολουθήσει…
«Θα πάω σε μια συνάντηση σήμερα και θα εισηγηθώ να κάνουμε και εμείς αυτή την εκδήλωση και σας προσκαλώ όλους να έρθετε και να μιλήσετε στις οργανώσεις μας» μου λέει…
«Φυσικά… Μετά χαράς…» του λέω…
Όποιος θέλει να ακούσει τις ιστορίες αυτές και τις ιδέες της πολύ μοναδικής μας ομάδα μπορεί να μας προσκαλέσει και μπορούμε να έρθουμε και να σας μιλήσουμε…
Ένα πράγμα που άγγιξε την καρδιά μου στη διάρκεια της εκδήλωσης ήταν στο τέλος ένα άτομο που παρακολούθησε, εισηγήθηκε όπως η ομάδα αυτή πρέπει να συμβουλεύει την Δικοινοτική Τεχνική Επιτροπή για την Εκπαίδευση που έχει δημιουργηθεί πρόσφατα…
Ευχαριστώ όλους όσους συνέβαλαν στην πραγματοποίηση της εκδήλωσης και σίγουρα σκοπεύουμε να γυρίσουμε όλη την Κύπρο για να μιλήσουμε για τις ανείπωτες μας αλήθειες…

Photo: Στην εκδήλωση μιλούν συγγενείς αγνοουμένων…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 21st of February 2016, Sunday.