Sunday, October 14, 2018

The sewing machine and transistor radio of a refugee from Lysi…

The sewing machine and transistor radio of a refugee from Lysi…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

Our friend dear Marios Epaminondas, active in the bi-communal movement for peace and reunification, one of the leaders of the Association of Historical Dialogue and Research remembers his grandmother…
The grandmother Eleni who was a refugee from Lysi…
The grandmother Eleni whose husband got her a sewing machine so that she could carry out her daily life and hold onto something…
The grandmother Eleni whose sewing machine the grandfather would buy from a Turkish Cypriot woman from Alaminos, soon to become a refugee…
Grandmother Eleni would be listening to her transistor radio all the time while sewing in order not to miss the news she expected to hear: Time to return to her house in Lysi…
She didn't want to lose any time to go back to her house and she waited and waited but that news never came…
She passed away, leaving behind the sewing machine that helped her to survive in a different area of Cyprus, far from her home…
Marios Epaminondas wrote the following about her:
`In the second advance of the Turkish army, Grandma Eleni lost the war. Flying away from her ancestral home in Lysi with her family, she only took with her only one radio transistor. "To hear the news when they tell us that we are going back"... Pain and frustration was soon toped up with another peculiar suffering, that of losing the intimate occupations.
In her temporary home in Larnaca where she ended up, a few months later she received a redeeming gift from her husband: a TAHSIN sewing machine. Grandpa bought it from a Turkish Cypriot (let's call Naime to give her a face) who was then then starting a reverse uprooting along with her family, from Alaminos.
I first met my grandmother as owner of these humble belongings. In a room of a foreign building, which was made a home by necessity stepping on the sewing machine's pedal and listening to her transistor. The sewing machine being a thin line of continuity with her past which was abruptly interrupted. And the voice in the radio, a ray of light from the future, trying to teach her to endure, not to forget and to hope for the return. Did she believe it? Probably yes, because those who can not aspire to promised land must, at least, have the hope of returning to a lost homeland in order to be able to live.
And Naime? I imagine her arriving at a foreign building to be made a home by necessity and encountering by a strange coincidence the SINGER of Eleni the tailor waiting for her. She steps on the pedal as she did before, and she listens to her transistor with a voice teaching her another story: learning to endure, forgetting what she left, and looking forward to a new life in the "safe haven" created by the Turkish army. Did she believe it? Probably yes, because those who can not hope to return to a lost homeland have to aspire to a promised land in order to be able to live.
The years passed. The transistor was lost. The voice continued to sound but now stripped of meaning, wooden, almost vulgar, a pre-election tactic. The TAHSIN sewing machine survived as a souvenir. Of the crossing in the life of two women who never met. Grandma left... Having felt as an only kind of "return", the repetition of her beloved practice of sewing alongside a foreign sewing machine, which was made, by necessity, a "small homeland".
A few words about my maternal grandmother Eleni Tsangari (nee Papademetre)… She was displaced with her family from Lysi on 16 August 1974. They left only with "the clothes they wore" because they were in panic and also thought they would go back soon. Went first to British Bases at Xylophagou. My grandfather went back to Lysi a couple of times and he only brought bread and halloumi. Later they rent a house with my parents and other family members from a kind family in Larnaca. She was eager to contribute more to the household. So my grandfather bought a sewing machine from a Turkish Cypriot lady who was flying from Alaminos (in 1975 I suppose). We reused our clothes a lot as kids and my grandma did a good job patching them. As a kid I took these things for granted. When I grew up she told me that she only took a radio when leaving her home because she wanted to return fast as soon as the announcement of return was to be made…
My grandfather Andreas Tsangaris who was a fine craftsman carpenter and could made masterpieces even with scrap wood…`
Lots of people left thinking they would return quickly… Both in 1958, in 1963 and 1974… Some did… Some never could go back… Some did not want to go back… Some wanted to go back so much like Grandmother of Marios, Mrs. Eleni that her ear was hooked to the little transistor radio to hear of the news…
Another Greek Cypriot friend of mine whose husband is a refugee from Kyrenia could never adjust to Nicosia after 1974…
Psychologically he would be still living in the Kyrenia area, in Agios Georgios where he came from…
He would never learn the streets of Nicosia and almost every day, he would get lost in the streets driving and would call his wife – my friend – for directions…
She was very patient with him since patience comes from love and understanding…
She would explain and try to help him out but he was like an oyster, all closed up inside himself, never smiling, never happy, always waiting and paralysing his own life with that belonging… He had also lost members of his family in the war of 1974 so these traumas would steal his future and hold him like a hostage forever…
Some Turkish Cypriot friends – refugees – would tell me about their dreams – they would dream of going back to their village, collecting grapes, living in their house… But that would only be a dream… In real life, they would visit their house couple of times but then stop – perhaps in order not to feel more and more sad… And because of their bad memories, they would not be willing to dream of going back, returning to their house in the village… No Greek Cypriot has ever been punished for the crimes of 1963-64 so how can you tell someone "You just go back and it will be ok…" She or he would never believe you… Making sure that no one was punished on either side of our island for crimes against humanity committed both in 1963 and 1974 also helps to keep the partition of the island…
What is a village? What is a house? What is a sewing machine or a transistor radio?
It is all about our connections to where we have been born, what we used to do, who we used to live with…
It's all gone though, never to come back in the way things had been in those times that we had lived through it…
Old Cyprus is gone…
That old village life is gone…
People are gone, dispersed all over Cyprus and all over the world…
It is only our memories that no one could steal from us that connects us to our past and even that, the ruling elites use in order to keep us paralysed – we live in a different kind of Cyprus, partitioned and traumatized, never allowed to treat its wounds, never allowed to recover from the past conflicts, every day a new reminder with new tensions, always making us live on the edge… Never finding peace inside us, never being able to move that decisive one step where we could change things…
They want us to live like that, with our traumas and with our fears and with our longings and with our memories that hook us to the neverland where we can never return…
They want us to live like that so they can rule this land the way they want…
Look at the Varosha people – they want them always to just long for returning but stay where they are and not move…
Out of the memories – the good and the bad memories – the regimes in both sides of the island, the ruling elites have created a sort of status quo that they don't want changed… They just want us to behave and hold on to our memories and not move… Turkish Cypriots should only remember 1963 and Greek Cypriots should only remember 1974. Full stop… Those are the memories they are using against the whole of our people, against both communities, never allowing our communities to see the whole picture, never allowing connections, shutting anyone up, putting them in their place through their media and education systems… They "select" which memories we should have – what we should remember and what we should not remember… What we should forget and what we should not forget… And this they do in order to continue the partition…
They don't want any changes in Cyprus…
They don't want us to connect and move towards the future and build a better, more humane country…
They want to keep us apart…
It is our duty to our children to learn everything that has happened on this island, to learn how people from all our communities suffered, to see the pain of refugees, the pain and suffering of those who lost loved ones… This is the only way to make sure that we have a future on this island…
We need to tell the story of Marios's grandmother Eleni as well as the story of my friend from Avdimou who does not want to return out of fear…
We need to see where we can reconcile in a humanitarian way, how we can acknowledge the suffering, how we can connect and give assurances to each other that such things should not happen…
We need to cleanse the fear from our souls and find a way to feel confident with each other – that is the only way to build peace on this land…

15.9.2018

Photo: The sewing machine of grandmother Eleni...

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 14th of October, 2018 Sunday. Similar article was published on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" in the YENİDÜZEN newspaper in Turkish on the 10th of September 2018 and here is the link:

http://www.yeniduzen.com/alaminyolu-bir-kibrisliturkten-satin-alinan-tahsin-marka-bir-dikis-makinesi-ve-ninem-12909yy.htm

Η ραπτομηχανή και το τρανζίστορ ενός πρόσφυγα από τη Λύση…

Η ραπτομηχανή και το τρανζίστορ ενός πρόσφυγα από τη Λύση…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Ο αγαπητός μας φίλος Μάριος Επαμεινώντας, δραστήριος στο δικοινοτικό κίνημα για την ειρήνη και επανένωση, ένας από τους ηγέτες του Ομίλου Ιστορικού Διαλόγου και Έρευνας, θυμάται τη γιαγιά του…
Η γιαγιά Ελένη που ήταν πρόσφυγας από τη Λύση…
Η γιαγιά Ελένη της οποίας ο σύζυγος της πήρε μια ραπτομηχανή έτσι ώστε να συνεχίσει την καθημερινή της ζωή και να κρατιέται από κάπου…
Η γιαγιά Ελένη της οποίας την ραπτομηχανή αγόρασε από μια Τουρκοκύπρια γυναίκα από την Αλαμινό που σύντομα θα γινόταν πρόσφυγας…
Η γιαγιά Ελένη άκουγε το ράδιο τρανζίστορ της όλη την ώρα καθώς έραβε για να μην χάσει τις ειδήσεις που περίμενε να ακούσει: Ότι είναι ώρα να επιστρέψει στο σπίτι της στη Λύση…
Δεν ήθελε να χάσει καθόλου χρόνο και να επιστρέψει στο σπίτι της και περίμενε και περίμενε αλλά οι ειδήσεις αυτές δεν ήρθαν ποτέ…
Πέθανε αφήνοντας πίσω τη ραπτομηχανή της που τη βοήθησε να επιβιώσει σε μια διαφορετική περιοχή της Κύπρου, μακριά από το σπίτι της…
Ο Μάριος Επαμεινώντας έγραψε τα ακόλουθα για αυτή:
«Στη δεύτερη προέλαση του τουρκικού στρατού η γιαγιά Ελένη έχασε τον πόλεμο. Φεύγοντας άρον άρον από την πατρογονική της εστία στη Λύση με τους δικούς της, πήρε μαζί της μόνο ένα τρανζιστοράκι. «Για να ακούσω τις ειδήσεις όταν θα μας ανακοινώσουν ότι πάμε πίσω»...Τον πόνο και την απογοήτευση συμπλήρωσε σύντομα μια άλλη ιδιότυπη οδύνη, αυτή της απώλειας των οικείων ενασχολήσεων.
Στην προσωρινή της κατοικία στη Λάρνακα όπου κατέληξε, πήρε, λίγους μήνες αργότερα, ένα λυτρωτικό δώρο από τον άντρα της: μια ραπτομηχανή ΤΑΗSIN. O παππούς, την αγόρασε από μια Τουρκοκύπρια (ας την πούμε Ναημέ για να αποκτήσει πρόσωπο) που τότε ξεκινούσε μια αντίστροφή πορεία ξεριζωμού, μαζί με τους δικούς της, από την Αλαμινό.
Με αυτά τα υπάρχοντα γνώρισα τη γιαγιά μου. Σ' ένα δωμάτιο κάποιου ξένου κτηρίου που η ανάγκη το 'κανε σπιτικό να πατά το πετάλι της ραπτομηχανής και να ακούει το τρανζιστοράκι της. Η ραπτομηχανή μια ισχνή γραμμή συνέχειας με το παρελθόν της που διακόπηκε απότομα. Κι η φωνή στο ράδιο, μια ακτίνα φωτός από το μέλλον, πάσκιζε να την μάθει να υπομένει, να μην ξεχνά και να ελπίζει στην επιστροφή. Την πίστεψε; Μάλλον ναι, γιατί όσοι δεν μπορούν να πάρουν υποσχέσεις για μια γη της επαγγελίας, πρέπει να έχουν τουλάχιστον την ελπίδα επιστροφής σε μια χαμένη πατρίδα, για να μπορέσουν να ζήσουν.
Κι η Ναημέ; Την φαντάζομαι να φτάνει σ' ένα ξένο κτήριο που η ανάγκη θα το κάνε σπιτικό και να βρίσκει με μια παράξενη σύμπτωση την SINGER της Ελένης της ράφταινας να την περιμένει. Να πατά το πετάλι, όπως παλιά και ν' ακούει στο τρανσιστοράκι της μια φωνή να τη δασκαλεύει μια άλλη ιστορία: να μάθει να υπομένει, να ξεχνά αυτά που άφησε και να προσβλέπει σε μια νέα ζωή στη «ασφαλή περιοχή» που της δημιούργησε ο τουρκικός στρατός. Την πίστεψε; Μάλλον ναι, γιατί όσοι δεν μπορούν να ελπίζουν στην επιστροφή σε μια χαμένη πατρίδα, πρέπει να πάρουν υποσχέσεις για μια γη επαγγελίας, για να μπορέσουν να ζήσουν.
Πέρασαν τα χρόνια. Το τρανσιστοράκι χάθηκε. Η φωνή συνέχισε να βοά απογυμνωμένη, ξύλινη, σχεδόν χυδαία, προεκλογική. Η ραπτομηχανή ΤΑΗSIN έμεινε, ενθύμιο. Της διασταύρωσης στη ζωή δυο γυναικών που δεν συναντήθηκαν ποτέ. Η γιαγιά έφυγε... Έχοντας αξιωθεί ως μόνη «επιστροφή», την επανάληψη της οικείας πρακτικής του ραψίματος πλάι σε μια ξένη ραπτομηχανή που η ανάγκη την έκαμε μικρή πατρίδα.
Λίγα λόγια για την μητρική μου γιαγιά Ελένη Τσαγγάρη (το γένος Παπαδημήτρη)… Εκτοπίστηκε από τη Λύση με την οικογένεια της στις 16 Αυγούστου 1974. Έφυγαν μόνο «με τα ρούχα που φορούσαν» διότι ήταν σε πανικό και επίσης νόμιζαν ότι θα επέστρεφαν σύντομα. Πήγαν πρώτα στις Βρετανικές Βάσεις στη Ξυλοφάγου. Ο παππούς μου πήγε πίσω στη Λύση δύο φορές και έφερε μόνο ψωμί και χαλούμι. Αργότερα μαζί με τους γονείς μου και άλλα μέλη της οικογένειας ενοικίασαν σπίτι από μια ευγενική οικογένεια στη Λάρνακα. Ήταν πρόθυμη να συνεισφέρει περισσότερα στο νοικοκυριό. Έτσι ο παππούς μου αγόρασε μια ραπτομηχανή από μια Τουρκοκύπρια κυρία που έφευγε από την Αλαμινό (υποθέτω το 1975). Ξαναχρησιμοποιούσαμε πολύ τα ρούχα μας ως παιδιά και η γιαγιά μου έκανε πολύ καλή δουλειά μαντάροντας τα. Ως παιδί θεωρούσα δεδομένα αυτά τα πράγματα. Όταν μεγάλωσα μου είπε ότι όταν έφευγε από το σπίτι της πήρε μαζί της μόνο ένα ράδιο διότι ήθελε να επιστρέψει γρήγορα, μόλις ανακοινωνόταν η επιστροφή…
Ο παππούς μου Ανδρέας Τσαγγάρης ήταν πολύ καλός τεχνίτης ξυλουργός και έφτιαχνε αριστουργήματα ακόμα και με άχρηστα κομμάτια ξύλου…»
Πολλοί άνθρωποι έφυγαν νομίζοντας ότι θα επέστρεφαν σύντομα… Γεννημένοι το 1958, το 1963, και το 1974… Κάποιοι το έκαναν… Κάποιοι ποτέ δεν μπόρεσαν να επιστρέψουν… Κάποιοι δεν ήθελαν να επιστρέψουν… Κάποιοι ήθελαν να πάνε πίσω τόσο πολύ όπως τη γιαγιά του Μάριου, την κυρία Ελένη, που το αυτί της ήταν κολλημένο στο μικρό τρανζίστορ για να ακούσει τις ειδήσεις…
Μια άλλη Ελληνοκύπρια φίλη μου, της οποίας ο σύζυγος είναι πρόσφυγας από την Κερύνεια και ποτέ δεν συνήθισε τη Λευκωσία μετά το 1974…
Ψυχολογικά ζούσε ακόμα στην περιοχή της Κερύνειας, στον Άγιο Γεώργιο από όπου προερχόταν…
Ποτέ δεν έμαθε τα ονόματα των δρόμων στη Λευκωσία και σχεδόν κάθε μέρα χανόταν στους δρόμους καθώς οδηγούσε και τηλεφωνούσε στη γυναίκα του – τη φίλη μου – για κατευθύνσεις…
Ήταν πολύ υπομονετική μαζί του αφού η υπομονή πηγάζει από την αγάπη και την κατανόηση…
Του εξηγούσε και προσπαθούσε να τον βοηθήσει αλλά ήταν σαν ένα στρείδι, κλειστός στον εαυτό του, ποτέ δεν χαμογελούσε, ποτέ δεν ήταν ευτυχισμένος, πάντοτε περίμενε και παρέλυε τη δική του ζωή με αυτή την αίσθηση του ανήκειν… Είχε επίσης χάσει μέλη της οικογένειας του στον πόλεμο το 1974 έτσι τα τραύματα αυτά έκλεψαν το μέλλον του και τον κρατούσαν όμηρο για πάντα…
Κάποιοι Τουρκοκύπριοι φίλοι – πρόσφυγες – μου έλεγαν τα όνειρα τους – ονειρευόντουσαν ότι πήγαιναν πίσω στο χωριό τους, μάζευαν σταφύλια, ζούσαν στο σπίτι τους… Όμως αυτό ήταν μόνο ένα όνειρο… Στην πραγματικότητα, επισκέφτηκαν το σπίτι τους δύο φορές αλλά μετά σταμάτησαν – ίσως για να μην νιώθουν όλο και πιο λυπημένοι… Και λόγω των κακών τους αναμνήσεων ποτέ δεν ήθελαν να ονειρευτούν να πάνε πίσω, να επιστρέψουν στο σπίτι τους στο χωριό… Κανένας Ελληνοκύπριος δεν τιμωρήθηκε για τα εγκλήματα του 1963-64, έτσι πως μπορείς να πεις σε κάποιο «Απλά πας πίσω και θα είναι εντάξει…» Δεν θα σε πιστέψουν ποτέ… Η διασφάλιση ότι κανένας δεν τιμωρήθηκε ούτε στη μία ούτε στην άλλη πλευρά του νησιού για τα εγκλήματα ενάντια στην ανθρωπότητα που διαπράχθηκαν και το 1963 και το 1974 επίσης βοηθά στη διατήρηση της διαίρεσης του νησιού…
Τι είναι ένα χωριό; Τι είναι ένα σπίτι; Τι είναι μια ραπτομηχανή ή ένα τρανζίστοράκι;
Έχουν όλα να κάνουν με τις σχέσεις μας με το που γεννηθήκαμε, τι κάναμε, με ποιους ζούσαμε…
Όμως όλα χάθηκαν, ποτέ δεν θα επιστρέψουμε στον τρόπο που ήταν τα πράγματα εκείνο τον καιρό που τα ζήσαμε…
Η παλιά Κύπρος έχει χαθεί…
Εκείνη η παλιά ζωή στο χωριό έχει χαθεί…
Οι άνθρωποι έχουν φύγει, διασκορπισμένοι σε όλη την Κύπρο και σε όλο τον κόσμο…
Είναι μόνο οι αναμνήσεις μας, που κανένας δεν μπορεί να μας τις κλέψει, που μας συνδέουν στο παρελθόν μας και ακόμα και αυτό, το χρησιμοποιούν οι κυριαρχούσες ελίτ για να μας διατηρούν παράλυτους – ζούμε σε μια διαφορετική Κύπρο, διαιρεμένη και τραυματισμένη, που δεν επιτρέπεται να επουλώσει τις πληγές της, ποτέ δεν επιτρέπεται να αναρρώσει από τις συγκρούσεις του παρελθόντος, κάθε μέρα μια καινούρια υπενθύμιση με νέες εντάσεις, πάντοτε κάνοντας μας να ζούμε στο χείλος… Ποτέ να μην βρίσκουμε ειρήνη μέσα μας, ποτέ να μην μπορούμε να κάνουμε εκείνο το ένα αποφασιστικό βήμα όπου μπορούμε να αλλάξουμε τα πράγματα…
Μας θέλουν να ζούμε έτσι, με τα τραύματα μας, με τους φόβους μας και με τις επιθυμίες μας και με τις αναμνήσεις μας που μας γαντζώνουν στη γη του ποτέ όπου δεν μπορούμε ποτέ να επιστρέψουμε…
Μας θέλουν να ζούμε έτσι, έτσι ώστε να διοικούν αυτή τη γη όπως θέλουν…
Κοιτάξετε τους Βαρωσιώτες – τους θέλουν πάντα απλά να λαχταρούν την επιστροφή αλλά να μένουν εκεί που βρίσκονται και να μην μετακινούνται…
Από τις αναμνήσεις μας – τις καλές και τις άσχημες – τα καθεστώτα και στις δύο πλευρές του νησιού, οι κυριαρχούσες ελίτ έχουν δημιουργήσει ένα είδος στάτους κβο που δεν θέλουν να αλλάξει… Απλά μας θέλουν να συμπεριφερόμαστε καλά και να κρατούμε τις αναμνήσεις μας και να μην κινούμαστε… Οι Τουρκοκύπριοι πρέπει να θυμούνται μόνο το 1963 και οι Ελληνοκύπριοι να θυμούνται μόνο το 1974. Τελεία… Εκείνες είναι οι αναμνήσεις που χρησιμοποιούν ενάντια σε όλο το λαό μας, ενάντια και στις δύο κοινότητες, μην αφήνοντας ποτέ τις κοινότητες μας να δουν ολόκληρη την εικόνα, ποτέ δεν αφήνουν τις σχέσεις, σιωπούν τους πάντες, βάζοντας τους στη θέση τους μέσα από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τα εκπαιδευτικά συστήματα… «Επιλέγουν» ποιες αναμνήσεις πρέπει να έχουμε – τι θα πρέπει να θυμούμαστε και τι όχι… Τι θα πρέπει να ξεχνούμε και τι όχι… Και αυτό το κάνουν έτσι ώστε να συνεχιστεί η διαίρεση..
Δεν θέλουν αλλαγές στην Κύπρο…
Δεν μας θέλουν να συνδεόμαστε και να προχωρούμε προς το μέλλον και να κτίσουμε μια καλύτερη, πιο ανθρώπινη χώρα…
Θέλουν να μας κρατήσουν χωριστά…
Είναι καθήκον μας προς τα παιδιά μας να μάθουμε τα πάντα που συνέβηκαν σε αυτό το νησί, να μάθουμε πως υπέφεραν οι άνθρωποι από όλες τις κοινότητες μας, να δούμε τον πόνο των προσφύγων, τον πόνο και τα δεινά εκείνων που έχασαν τους αγαπημένους τους… Αυτός είναι ο μόνος τρόπος να διασφαλίσουμε ότι έχουμε ένα μέλλον σε αυτό το νησί…
Χρειάζεται να πούμε την ιστορία της Ελένης, της γιαγιάς του Μάριου, όπως επίσης και την ιστορία του φίλου μου από την Αυδήμου που δεν θέλει να επιστρέψει επειδή φοβάται…
Χρειάζεται να δούμε πως μπορούμε να συμφιλιωθούμε με ανθρωπιστικό τρόπο, πως μπορούμε να αναγνωρίσουμε τον πόνο, πως μπορούμε να συνδεθούμε και να δώσουμε διαβεβαιώσεις ο ένας στον άλλο ότι τέτοια πράγματα δεν πρέπει να συμβαίνουν…
Χρειάζεται να καθαρίσουμε το φόβο από τις ψυχές μας και να βρούμε ένα τρόπο να νιώθουμε σίγουροι ο ένας με τον άλλο – αυτός είναι ο μόνος τρόπος να κτίσουμε ειρήνη σε αυτή τη γη…

Photo: Η ραπτομηχανή της γιαγιάς Ελένης…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 14th of October, 2018 Sunday. Similar article was published on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" in the YENİDÜZEN newspaper in Turkish on the 10th of September 2018 and here is the link:

http://www.yeniduzen.com/alaminyolu-bir-kibrisliturkten-satin-alinan-tahsin-marka-bir-dikis-makinesi-ve-ninem-12909yy.htm

Monday, October 8, 2018

The colour of the walls and the shutters…

The colour of the walls and the shutters…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

My father Huseyin Niyazi Sami or later on when he took his surname and became Niyazi Uludagh or "Niyazi from Lefkonico" as he was known, throughout his whole life had very close relationships with Greek Cypriots of his villages Akanthou and Lefkonico… Born in Akanthou and later moved with his family to Lefkonico, my grandmother Faika and grandfather Sami had their house adjacent to the house of the Mammou (Midwife) Areti and the kids would play together, eat together and when the Mammou would have to go to another village for the birth of a baby, my grandmother Faika would take care of the Mammou's kids, feeding them and putting them to sleep and making sure that everything is okay until the Mammou would come back with her donkey…
My father would go to school in Lefkonico and he would be better in Greek than his Greek Cypriot classmates… He was very fluent in reading and writing and speaking in three languages like most Cypriots of the time: Turkish, English and Greek… He would read classics under street lamps and would continue his studies in the Agricultural School in Nicosia, with the help of his Greek Cypriot villagers from Lefkonico who had seen his potential and didn't want him wasted in building roads and wanted him to continue his studies… The Greek Cypriot leader of Lefkonico would collect some money from the villagers in the village coffee shop to send my father Niyazi to Nicosia to enrol in the Agricultural School…
My father would indeed go to Nicosia but from Lefkonico to Nicosia he would walk since the money that the Greek Cypriot villagers collected was given to my grandfather who had not bothered to give his son some money so he could travel by bus!
Determined and fresh as a young man, he would finish his studies despite poverty as was the case for most of the people in Cyprus in those times and he would be sent to Dali to build a garden…
According to my late mother's story, the Turkish Cypriot leadership of the Agricultural School would be jealous of my father and although they did have opportunities to send him to London for further studies in agriculture, they would decline doing that…
During his work in Dali, planting eucalyptus trees to dry the marshes in order to dry out the breeding grounds of mosquitoes at that time, my father would fall ill with malaria – his sister Pembe would travel to Dali to look after him and she too would fall ill and both would lay down sweating… Then my uncle Hassan would travel on his horse from Larnaca to check them and he would tell my father, "Forget agriculture! Come, I will enrol you as a policeman!" and that's how my father would enrol as a policeman…
Working at different parts of Cyprus, finally he would end up in Famagusta where my mother had been a teacher and was living with her sister and her uncle in Famagusta in a beautiful house there…
My father would meet my great uncle from Varosha, Ahmet Soyer and also my auntie Fatma and my mother Hatice Turkan…
He would write letters to my mother asking to get married with her… He had already seen her during her teaching period in Limassol and coincidentally they would both be transferred to Famagusta where their roads would meet…
They would get married and settle in Famagusta, in a house that Mr. Hassabi, my father's boss in Famagusta police had found for them in a sort of isolated area since this was the time of the Second World War and they could not find houses to rent in more populated places… The house was at "The English Halt", a big house with five rooms, allocated to become a hospital but abandoned with broken windows… They would fix it and move there… Close by would be the Farm of Garabet, an Armenian Cypriot where Turkish Cypriots and Greek Cypriots worked…
My mother would give birth to my sister Ilkay and she would stay at home looking after her – in those times, the British rulers would not allow married women to teach so she would have to give up teaching after being married…
My father would continue to have very good relations with Hassabi and his work mates but one Turkish Cypriot whom he had arrested for his misdemeanours would have a grudge on him. As soon as he would get out of jail, he would go and find a gun and go to the isolated house in Famagusta to kill my father…
My mother, alone in the house with my sister would notice someone outside and start shouting for help and he would get frightened and run away…
This would be the end of my father's police career… Hassabi would help him to be transferred to Nicosia but after a while he would quit the police force and start working in the Nicosia Municipality.
They would settle in the house in Ermou that my mother had…
Then my mother would give birth to my brother Alper and they would live in the house in Ermou…
The two houses that my mother's auntie Afet gave to my mother were in the Agios Iacovou Street, close to the Agios Iacovos Church there… At the end of the street was the famous Ermou Street, according to my sister Ilkay who remembers every room and every detail of this house that I have never seen in my life… My mother's auntie Afet was married to Mr. Kazim from Avdimou who had been very rich and had lots of land and houses – the houses around Ermou Street… Since they had no children, they would give these houses to the children of Afet's sister Ziba (my mother being one of them)… They would take my mother to live with them and send her to the Victoria Girl's School and then onto the Shakespeare School and that's how my mother would eventually become a teacher…
My sister remembers Auntie Afet and the house distinctly though she had been very young at that time…
Auntie Afet was living with them and my mother would look after her until she passed away… Auntie Afet was a natural healer and people would go to her to get the natural medicine recipes to cure their illnesses… Auntie Afet would give to my sister a beautiful wall clock and a huge copper kazani when she was passing away… They slept in the same room and little Ilkay would be her companion… My sister Ilkay still has the wall clock but my mother sold the huge antique kazani when our family would go in dire straits…
My father would be working at the Nicosia Municipality with Dr. Gigi (Mr. Dervis) and he would have again, very good relations with his co-workers there…
But clouds of nationalism would start to gather when EOKA and later TMT would be formed – in 1955 when EOKA would be formed, my father foreseeing what might happen in the coming years would want to leave from the Ermou Street – he would buy land in the Chaghlayan Area, close to Agios Kasianos and the Famagusta Gate and the house we live in now would be finished to move into: That was 1956…
A co-worker from the Nicosia Municipality, a friend of my father, Mr. Stavrakis whose wife's name my sister remembers as Rene had got land in Keushkleuchiftlik area in Nicosia, close to the Ledra Palace Hotel… When clashes would begin between TMT and EOKA, the house Mr. Stavrakis was trying to build would come under danger: Every night, some TMT guys would demolish one wall…
He would come to my father for help, my sister remembers: My father would buy the half-finished house from him in order to help…
But the dark clouds of nationalism would also hit fiercely our family as well: My father's good relations with Greek Cypriots would not be "approved" by the Turkish Cypriot leadership and he would get "warnings" and when my father would refuse to join TMT, saying he cannot even slay a chicken, let alone kill anyone, he would be in jail… He would be out of a job… Our family would meet poverty again but with our human dignity… Neither my father, nor my mother would succumb to nationalism or the incredible pressures put on them by the Turkish Cypriot leadership of those times…
Our family would not be the only one to pay dearly – it would be the time when Turkish Cypriots and Greek Cypriots would come under fire for being friendly with each other – some would be beaten up from teams from their own communities all over the island…
Our family would remain poor, with debts to pay and my father would pass away in 1966 with a heart attack – one of the first conscientious objectors refusing to take up a gun to kill anyone – and my mother would try to survive without bending her head to anyone…
I also remember the new year cards we received from the Commissar of Nicosia, a Greek Cypriot who was my father's friend: I also remember visiting him in his Office with my mother… My father passed away in 1965 but whenever I would cross the checkpoints, wherever I went, I would find one of his Greek Cypriot friends…
This month for the first time in the last 60 years of the house built by my father in Chaghlayan, we renovated the outside walls… For 60 years, the outside walls never saw any repairs or painting… So workers came and worked for 15 days to repair the outside, to paint the walls and the old wooden shutters… They would close the bullet holes left over from the clashes from 1963 and 1974… The bullets are still within the walls of our house but covered with cement and painted over now… The house stands in a street that was divided by varellakis and bags of sand in 1963 and I remember these very well – I was five years old… The street is eerie if you look since you see the partition line at the end of the street… At the end of the street is Beuyeuk Kaymakli – no man's land – and the varellaki remains where they are…
While the outside of our house was being repaired, I had to choose the colour of the walls and the shutters: It took me a long while to decide…
I chose the colour of sand for the walls… To remind me of the beautiful days I spent on the beaches of Varosha where our great uncle Ahmet Soyer had a house in Euripides Street…
The house in Varosha was beautiful – I spent my holidays there and on the beach in Varosha… Our great uncle Ahmet was very famous for swimming in ice during his days of youth in the USA as well as diving and hunting octopus in Varosha, making covers of magazines…
I chose the colour of the shutters from the house of our great uncle Ahmet in Varosha: A soft blueish green – to remind me of the sea, to remind me of the past, to remind me of old days in Cyprus where people once lived without nationalisms, without pointing fingers at each other, like brothers and sisters, like a big family with happiness or sadness but a family where you shared things…
The renovation finished and I sit down in the garden to look at the sandy colour of the walls and the blueish green colour of the old wooden shutters and to remind myself that in Cyprus, we have a choice of living like before: Finding beauty, finding friendship, finding love to overcome all differences that we can solve through dialogue and mutual understanding… If we are sincere to ourselves and to each other, yes, there is a way to live like before when nationalisms had not managed to mess things up in Cyprus…

11.8.2018

Photo: Catching octopus in Varosha was uncle Ahmet's favorite hobby...

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 7th of October 2018, Sunday.

Τα χρώματα των τοίχων και των παντζουριών…

Τα χρώματα των τοίχων και των παντζουριών…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Ο πατέρας μου Huseyin Niyazi Sami, ή Niyazi Uludagh, αργότερα όταν πήρε το επίθετο του, ή «ο Niyazi από το Λευκόνοικο» όπως ήταν γνωστός, σε όλη του τη ζωή είχε πολύ στενές σχέσεις με Ελληνοκύπριος από τα χωριά του, την Ακανθού και το Λευκόνοικο… Ήταν γεννημένος στην Ακανθού και αργότερα μετακόμισε με την οικογένεια του στο Λευκόνοικο, η γιαγιά μου Faika και ο παππούς μου Sami είχαν το σπίτι τους δίπλα στο σπίτι της Μαμμούς (μαία) Αρετής και τα παιδιά έπαιζαν μαζί, έτρωγαν μαζί και όταν η Μαμμού έπρεπε να πάει σε άλλο χωριό για τη γέννα ενός βρέφους, η γιαγιά μου Faika πρόσεχε τα παιδιά της Μαμμούς, τα τάιζε και τα έβαζε να κοιμηθούν και διασφάλιζε ότι όλα ήταν εντάξει μέχρι να επιστρέψει η Μαμμού με τον γάιδαρο της…
Ο πατέρας μου πήγαινε στο σχολείο στο Λευκόνοικο και ήταν καλύτερος από τους Ελληνοκύπριους συμμαθητές του στα ελληνικά… Μιλούσε και διάβαζε και έγραφε άπταιστα τρεις γλώσσες, όπως οι περισσότεροι Κύπριοι την τότε εποχή: τουρκικά, αγγλικά και ελληνικά… Διάβαζε κλασσικά κάτω από τις λάμπες του δρόμου και συνέχισε τις σπουδές του στη Γεωργική Σχολή στη Λευκωσία με τη βοήθεια των Ελληνοκύπριων συγχωριανών από το Λευκόνοικο που είχαν δει τις δυνατότητες του και δεν τον ήθελαν να χαραμιστεί κτίζοντας δρόμους και τον ήθελαν να συνεχίσει τις σπουδές του… Ο Ελληνοκύπριος ηγέτης του Λευκόνοικου μάζεψε λεφτά από τους χωριανούς στο καφενείο του χωριού για να στείλει τον πατέρα μου Niyazi στη Λευκωσία για να γραφτεί στην Γεωργική Σχολή…
Ο πατέρας μου πράγματι πήγε στη Λευκωσία, αλλά περπάτησε από το Λευκόνοικο στη Λευκωσία, αφού τα λεφτά που μάζεψαν οι Ελληνοκύπριοι χωριανοί τα έδωσαν στον παππού μου που δεν έδωσε λίγα λεφτά στο γιο του για να ταξιδέψει με το λεωφορείο!
Αποφασισμένος και φρέσκος ως νεαρός άντρας, τελείωσε τις σπουδές του παρόλη τη φτώχεια όπως και οι περισσότεροι άνθρωποι στην Κύπρο εκείνο τον καιρό και τον έστειλαν στο Δάλι για να φτιάξει ένα κήπο…
Σύμφωνα με την ιστορία της μακαρίτισσας μητέρας μου η Τουρκοκυπριακή ηγεσία της Γεωργικής Σχολής ζήλεψε τον πατέρα μου και παρόλο που είχαν ευκαιρίες να τον στείλουν στο Λονδίνο για περαιτέρω σπουδές στη γεωργία, αρνήθηκαν να τον κάνουν…
Στη διάρκεια της δουλειά του στο Δάλι, φύτευε ευκάλυπτους για να στεγνώσουν τα έλη και να εξαλειφτούν τα κουνούπια την τότε εποχή, ο πατέρας μου αρρώστησε με ελονοσία – η αδελφή του Pembe ταξίδεψε στο Δάλι για να τον φροντίζει και επίσης αρρώστησε και κείτονταν και οι δύο με ιδρώτα… Τότε ο θείος μου Hassan ταξίδεψε με το άλογο του από τη Λάρνακα για να τους ελέγξει και είπε στον πατέρα μου «Ξέχνα την γεωργία! Έλα θα σε γράψω αστυνομικό!» και έτσι είναι που ο πατέρας μου κατατάγηκε ως αστυνομικός…
Εργαζόταν σε διάφορα μέρη της Κύπρου, τελικά κατέληξε στην Αμμόχωστο όπου η μητέρα μου ήταν δασκάλα και ζούσε με την αδελφή της και το θείο της στην Αμμόχωστο σε ένα όμορφο σπίτι εκεί…
Ο πατέρας μου συνάντησε τον Ahmet Soyer, μεγάλο θείο μου από το Βαρώσι, και επίσης τη θεία μου Fatma και τη μητέρα μου Hatice Turkan…
Έγραφε γράμματα στη μητέρα μου ζητώντας της να τον παντρευτεί… Την είχε ήδη δει όταν δίδασκε στη Λεμεσό και κατά σύμπτωση μετατέθηκαν και οι δύο στην Αμμόχωστο όπου συναντήθηκαν οι δρόμοι τους…
Παντρεύτηκαν και εγκαταστάθηκαν στην Αμμόχωστο σε ένα σπίτι που τους είχε βρει ο κύριος Χασάπης, ο προϊστάμενος του πατέρα μου στην αστυνομία Αμμοχώστου, σε μια κάπως απομονωμένη περιοχή, αφού ήταν η περίοδος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου και δεν μπορούσαν να βρουν σπίτια για να ενοικιάσουν σε πιο κατοικημένες περιοχές… Το σπίτι ήταν στο «English Halt», ένα μεγάλο σπίτι με πέντε δωμάτια που προοριζόταν να γίνει νοσοκομείο αλλά ήταν εγκαταλελειμμένο με σπασμένα παράθυρα… Το διόρθωσαν και μετακόμισαν εκεί… Κοντά βρισκόταν η Φάρμα του Garabet, ενός Αρμένιου Κύπριου όπου εργάζονταν Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι…
Η μητέρα μου γέννησε την αδελφή μου Ilkay και έμεινε στο σπίτι για να την φροντίζει – εκείνο τον καιρό οι Βρετανοί κυβερνώντες δεν επέτρεπαν σε παντρεμένες γυναίκες να διδάσκουν έτσι όταν παντρεύτηκε έπρεπε να εγκαταλείψει τη διδασκαλία…
Ο πατέρας μου συνέχισε να έχει πολύ καλές σχέσεις με τον Χασάπη και τους συναδέλφους του αλλά ένας Τουρκοκύπριος τον οποίο είχε συλλάβει για τα πλημμελήματα του, του κρατούσε κακία. Μόλις βγήκε από τη φυλακή πήγε και βρήκε ένα όπλο και πήγε στο απομονωμένο σπίτι στην Αμμόχωστο για να σκοτώσει τον πατέρα μου…
Η μητέρα μου μόνη στο σπίτι με την αδελφή μου πρόσεξε κάποιο άτομο έξω από το σπίτι και άρχισε να φωνάζει βοήθεια και αυτός φοβήθηκε και έφυγε…
Αυτό ήταν το τέλος της αστυνομικής καριέρας του πατέρα μου… Ο Χασάπης τον βοήθησε να μετατεθεί στη Λευκωσία αλλά μετά από λίγο καιρό παραιτήθηκε από την αστυνομία και άρχισε να δουλεύει στο Δημαρχείο Λευκωσίας.
Εγκαταστάθηκαν στο σπίτι που είχε η μητέρα μου στην οδό Ερμού…
Μετά η μητέρα μου γέννησε τον αδελφό μου Alper και ζούσαν στο σπίτι στην οδό Ερμού…
Τα δύο σπίτια που έδωσε στη μητέρα μου η θεία της Afet ήταν στην οδό Αγίου Ιακώβου, κοντά στην εκκλησία του Αγίου Ιακώβου… Στο τέλος του δρόμου ήταν η διάσημη οδός Ερμού, σύμφωνα με την αδελφή μου Ilkay, που θυμάται το κάθε δωμάτιο και την κάθε λεπτομέρεια αυτού του σπιτιού το οποίο δεν έχω δει ποτέ στη ζωή μου… Η θεία της μητέρας μου Afet ήταν παντρεμένη με τον κύριο Kazim από την Αυδήμου που ήταν πολύ πλούσιος και είχε πολλή γη και σπίτια – τα σπίτια γύρω από την οδό Ερμού… Εφόσον δεν είχαν παιδιά, έδωσαν τα σπίτια αυτά στα παιδιά της Ziba, αδελφής της Afet (η μητέρα μου ήταν ένα από τα παιδιά αυτά)… Πήραν την μητέρα μου για να ζήσει μαζί τους και την έστειλαν στο Παρθεναγωγείο Victoria και μετά στο σχολείο Shakespeare και έτσι είναι που η μητέρα μου τελικά έγινε δασκάλα…
Η αδελφή μου θυμάται τη θεία Afet και το σπίτι ξεκάθαρα, παρόλο που ήταν πολύ μικρή τότε…
Η θεία Afet ζούσε μαζί τους και η μητέρα μου την φρόντιζε μέχρι το θάνατο της… Η θεία Afet ήταν θεραπεύτρια και οι άνθρωποι πήγαιναν κοντά της για να πάρουν συνταγές φυσικών φαρμάκων για να θεραπεύσουν τις ασθένειες τους… Η θεία Afet έδωσε στην αδελφή μου ένα όμορφο ρολόι τοίχου και ένα τεράστιο χάλκινο καζάνι όταν πέθανε… Κοιμόντουσαν στο ίδιο δωμάτιο και η μικρή Ilkay ήταν η παρέα της… Η αδελφή μου Ilkay έχει ακόμα το ρολόι τοίχου, όμως η μητέρα μου πούλησε το τεράστιο καζάνι αντίκα όταν η οικογένεια μας ήταν σε δύσκολη οικονομική κατάσταση…
Ο πατέρας μου εργαζόταν στο Δήμο Λευκωσίας με τον Δρ. Gigi (κύριος Δέρβης) και πάλι είχε πολύ καλές σχέσεις με τους συναδέλφους του εκεί…
Όμως τα σύννεφα του εθνικισμού ξεκίνησαν να μαζεύονται όταν δημιουργήθηκε η ΕΟΚΑ και αργότερα η ΤΜΤ – το 1955 όταν δημιουργήθηκε η ΕΟΚΑ, ο πατέρας μου προβλέποντας τι θα μπορούσε να συμβεί τα επόμενα χρόνια, ήθελε να φύγει από την οδό Ερμού – αγόρασε γη στην περιοχή Chaghlayan, κοντά στον Άγιο Κασσιανό και την Πύλη Αμμοχώστου και το σπίτι στο οποίο ζούμε τώρα τελείωσε για να μετακομίσουμε: Αυτό ήταν το 1956…
Ένας συνάδελφος του από το Δήμο Λευκωσίας, φίλος του πατέρα μου, ο κύριος Σταυράκης, του οποίου η αδελφή μου θυμάται ότι η γυναίκα του ονομαζόταν Ρενέ, απέκτησε γη στην περιοχή Keushkleuchiftlik στη Λευκωσία, κοντά στο ξενοδοχείο Λήδρα Πάλας… Όταν ξεκίνησαν οι συγκρούσεις μεταξύ της ΤΜΤ και της ΕΟΚΑ, το σπίτι που προσπαθούσε να κτίσει ο κύριος Σταυράκης ήταν σε κίνδυνο: κάθε νύκτα κάποιοι άντρες της ΤΜΤ κατεδάφιζαν ένα τοίχο…
Ήρθε στον πατέρα μου για βοήθεια, όπως θυμάται η αδελφή μου: Ο πατέρας μου αγόρασε το μισοτελειωμένο σπίτι από αυτόν για να βοηθήσει…
Όμως τα σκοτεινά σύννεφα του εθνικισμού κτύπησαν έντονα και την οικογένεια μας επίσης: Οι καλές σχέσεις του πατέρα μου με τους Ελληνοκύπριους δεν ήταν «αποδεχτές» από την Τουρκοκυπριακή ηγεσία και λάμβανε «προειδοποιήσεις» και όταν ο πατέρας μου αρνήθηκε να ενταχθεί στην ΤΜΤ, λέγοντας ότι δεν μπορεί να σκοτώσει ούτε κότα, πόσο μάλλον άνθρωπο, τον φυλάκισαν… Έμεινε άνεργος… Η οικογένεια μου ήταν ξανά στη φτώχεια αλλά όμως είχαμε την ανθρώπινη μας αξιοπρέπεια… Ούτε ο πατέρας μου, ούτε η μητέρα μου υπέκυψαν στον εθνικισμό ή στις απίστευτες πιέσεις που τους έβαζε η Τουρκοκυπριακή ηγεσία της τότε εποχής…
Η οικογένεια μας δεν ήταν η μόνη που πλήρωσε ακριβά το τίμημα – ήταν ο καιρός που Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι ήταν υπό απειλή επειδή ήταν φιλικοί ο ένας προς τον άλλο – κάποιοι ξυλοκοπιούνταν από ομάδες από τη δική τους κοινότητα σε όλο το νησί…
Η οικογένεια μας παρέμεινε φτωχή, με χρέη για να πληρώσει και ο πατέρας μου πέθανε το 1966 με καρδιακό επεισόδιο – ένας από τους πρώτους αντιρρησίες συνείδησης που αρνείτο να πάρει όπλο και να σκοτώσει οποιοδήποτε – και η μητέρα μου προσπαθούσε να επιβιώσει χωρίς να σκύψει το κεφάλι της σε κανένα…
Θυμούμαι επίσης τις κάρτες για τη νέα χρονιά που λαμβάναμε από τον Κομισάριο της Λευκωσίας, ένα Ελληνοκύπριο που ήταν φίλος του πατέρα μου: επίσης θυμούμαι να τον επισκεπτόμαστε στο γραφείο του με τη μητέρα μου… Ο πατέρας μου πέθανε το 1965 αλλά όποτε περνούσα τα οδοφράγματα, όπου πήγαινα, έβρισκα ένα από τους Ελληνοκύπριους φίλους του…
Αυτό το μήνα, για πρώτη φορά στα τελευταία 60 χρόνια του σπιτιού που έχτισε ο πατέρας μου στο Chaghlayan, ανακαινίσαμε τους εξωτερικούς τοίχους… Για 60 χρόνια οι εξωτερικοί τοίχοι δεν είχαν επιδιορθωθεί ή βαφτεί… Έτσι ήρθαν εργάτες και δούλεψαν για 15 μέρες για να επισκευάσουν το εξωτερικό, να βάψουν τους τοίχους και τα παλιά ξύλινα παντζούρια… Έκλεισαν τις τρύπες από τις σφαίρες που έμειναν από τις συγκρούσεις του 1963 και 1974… Οι σφαίρες βρίσκονται ακόμα μέσα στους τοίχους του σπιτιού μας αλλά καλύφτηκαν με τσιμέντο και τώρα βάφτηκαν… Το σπίτι βρίσκεται σε ένα δρόμο που το 1963 ήταν διαιρεμένος με βαρέλια και σάκους με άμμο και το θυμούμαι πολύ καλά – ήμουν πέντε χρονών… Ο δρόμος είναι απόκοσμος αφού αν κοιτάξεις βλέπεις τη διαχωριστική γραμμή στο τέλος του δρόμου… Στο τέλος του δρόμου είναι το Beuyeuk Kaymakli (Καϊμακλί) – η νεκρή ζώνη – και τα βαρέλια παραμένουν εκεί που βρίσκονται…
Ενώ επιδιορθωνόταν το εξωτερικό του σπιτιού, έπρεπε να διαλέξω τα χρώματα για τους τοίχους και τα παντζούρια: μου πήρε αρκετό χρόνο να αποφασίσω…
Επέλεξα το χρώμα της άμμου για τους τοίχους… Για να μου θυμίζει τις όμορφες μέρες που πέρασα στις ακτές του Βαρωσιού όταν ο μεγάλος μας θείος Ahmet Soyer είχε ένα σπίτι στην οδό Ευριπίδου…
Το σπίτι στο Βαρώσι ήταν όμορφο – περνούσα τις διακοπές μου εκεί και στην παραλία στο Βαρώσι… Ο μεγάλος μας θείος Ahmet ήταν διάσημος επειδή κολυμπούσε στον πάγο όταν ήταν νέος στην Αμερική, και επίσης έκανε καταδύσεις και ψάρευε χταπόδια στο Βαρώσι, και ήταν στο εξώφυλλο περιοδικών…
Επέλεξα το χρώμα των παντζουριών του σπιτιού του μεγάλου μας θείου Ahmet στο Βαρώσι: ένα απαλό πρασινο-μπλέ – για να μου θυμίζει τη θάλασσα, να μου θυμίζει το παρελθόν, να μου θυμίζει τα παλιά χρόνια στην Κύπρο όπου κάποτε οι άνθρωποι ζούσαν χωρίς εθνικισμούς, χωρίς να δακτυλοδείχνουν ο ένας τον άλλο, σαν αδελφοί και αδελφές, σαν μια μεγάλη οικογένεια με ευτυχία ή λύπη, αλλά μια οικογένεια όπου μοιραζόσουν πράγματα…
Η ανακαίνιση τελείωσε και κάθομαι στον κήπο για να κοιτάξω το αμμώδες χρώμα των τοίχων και το πρασινο-μπλέ των παλιών ξύλινων παντζουριών και να υπενθυμίσω στον εαυτό μου ότι στην Κύπρο έχουμε την επιλογή να ζήσουμε όπως παλιά: Να βρούμε την ομορφιά, να βρούμε τη φιλία, να βρούμε την αγάπη για να ξεπεράσουμε όλες τις διαφορές μας, τις οποίες μπορούμε να επιλύσουμε μέσα από διάλογο και αμοιβαία κατανόηση… Αν είμαστε ειλικρινείς με τους εαυτούς μας και ο ένας με τον άλλο, ναι, υπάρχει τρόπος να ζήσουμε όπως πριν, πριν οι εθνικισμοί καταφέρουν να χαλάσουν τα πράγματα στην Κύπρο…

Photo: Το αγαπημένο χόμπυ του θείου Ahmet στο Βαρώσι ήταν να πιάνει χταπόδια…

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 7th of October 2018, Sunday.

Wednesday, October 3, 2018

A burial site in Kaymakli, waiting to be excavated for the past eight years…

A burial site in Kaymakli, waiting to be excavated for the past eight years…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

Under the title "A burial site in Kaymakli" on the 9th of May 2010 – exactly eight years ago, I had written in summary the following:
"I meet a Greek Cypriot reader of mine and he takes me to Pallariotissa in order to pick up a Greek Cypriot witness from Kaymakli (Omorphita) and together we drive to Kaymakli...
I love Kaymakli since I live at the edge of this mahalle... The word `Kaymakli` comes from `Kaymak` (cream) and according to the elders, Kaymakli was an area where people working with animals, producing milk and yogurt and halloumi were settled – hence the name `Kaymakli` meaning `cream`... Today, Kaymakli is divided, half of it in the northern, half of it in the southern part of the island and in the middle a huge part of Kaymakli remains empty – either the military zone or UN controlled buffer zone...
… With my Greek Cypriot reader and the witness, we reach the end of Kaymakli from the Greek Cypriot side and we stop at the end of Vassiliou Vulgaroktonou Street. Here, we find heaps of soil and we climb over to look on to the Green Line… The Greek Cypriot witness points out the empty spaces of the rail tracks… There used to be a train between Nicosia and Famagusta, passing from here and further down, he would show me where the train station had been… He and my reader grew up in Kaymakli, they had been close friends… That's why he knows this area very well…
We stand in the `south`, looking to the `north` and we can see the houses of Hamit Mandrez on our left and Mia Milya on our right… Between us, empty fields…
`Parallel to the rail tracks at this point` the witness says, `there used to be a road, not asphalt and that road used to go to the Pedaios river further up… It must have been February or March 1964… One day, with a friend I went strolling on that road with my dog… After about 150 meters, on the right side of the road, I saw a burial site where the hand of a man was sticking out… Apparently they had not buried him properly, that's why his hand remained above the soil. I got extremely frightened and left. I haven't told this to anyone but now I am telling you… See the shinya (bush) over there? From there onwards, 150 meters and to the right… That was the spot…`
This hand could have belonged to one of those Turkish Cypriots `missing` from Kaymakli. Turkish Cypriots of Kaymakli had left the area on the 25th of December 1963 to go as refugees to Hamit Mandrez, to live in tents and under miserable conditions… So groups or individuals kept on coming back to take clothing, blankets and their bare necessities for survival but most of them would `disappear` on their trip to Kaymakli…
My reader says, `Yes, I remember standing here and watching some Turkish Cypriots trying to enter Kaymakli from Hamit Mandrez…`
We do not know whether there was a single person or more buried in the spot that the witness saw…
Between the now non-existing rail track and the road he has been pointing out to me, a new dirt track has been built that's being used by UNFICYP and as we stand above the heap of soil, we see UN patrol cars passing by… Those who live at the edge of the street tell us that this is the UN buffer zone so there is no way we could enter it… Back at home, I would write a letter to Mr. Christopher Girod, the Third Member of Cyprus Missing Persons Committee, to ask him, if he likes, to kindly arrange for `permission` from the UN to pass into this area so that the witness can show the possible burial site here in Kaymakli…
Parallel to the heap of soil, we see a huge ditch and neighbours explain to us that this big ditch has been dug since they were afraid of fire… We go in the ditch and start walking to see if we can get a glimpse of the place that my reader and the witness had been pointing out…
We can see old military posts, abandoned and left to rot… Inside the deep ditch, I step over the bulldozer tracks… Is this a military zone? We don't think so since there are no signs but you never know since we are practically on the Green Line! The UN had been clearing mines from Nicosia so this place must have been cleared as well if there had been any mines… I step ahead of the two Greek Cypriot friends, following the marks that the bulldozer left. At one point, the witness says `Let's go back since the ditch continues and we won't be able to see anything more…`
On my return as I write the letter to Mr. Girod from the Cyprus Missing Persons Committee, I receive an enthusiastic reply and soon, Mr. Girod arranges for us to go to the UN Buffer Zone so that the witness can show us where this probable burial site might be… But I will tell you about our visit to the UN Buffer Zone that we had on the 30th of April 2010, in next week's article… Meanwhile I want to thank my reader and the witness for having the courage to show us this probable burial site as well as Mr. Girod and all those concerned in the CMP for arranging for permission to cross to the UN Buffer Zone… Perhaps one or more families will find a little peace in their lives, if we manage to find who had been buried here…"
So the following week I write one more article about how we had shown this possible burial site on the buffer zone to the officials of the CMP, together with my two witnesses on the 30th of April 2010… In my article that was published entitled "Roaming the buffer zone…" on these pages on the 16th of May 2010 – again eight years ago! – I would say:
"I walk to the `Lapithos Cafe` where taxi drivers hang around and sit to order a `sketto` (Cypriot coffee without sugar). This particular area always have young crows that I like to watch – some cats and some dogs like to go back and forth across the Green Line at Ledra Palace and sometimes I stop to stroke one or speak to a group of dogs that follow me as far as where the police is standing...
I see two archaeologists, Yiannis and Theodora waiting... Then Okan comes, an anthropologist, together with Ugur, assistant to the Turkish Cypriot Member of the Missing Persons Committee, accompanied by the retired police officer Vedat, now an investigator for the CMP. We sit around to drink coffee, waiting for everyone to gather here.
… Soon Xenophon Kallis, Assistant to the Greek Cypriot Member of the CMP would come to sit with us. Two Greek Cypriots, one of my readers and one witness from Kaymakli also come to sit and wait. When Mr. Oleg from the CMP comes and the UN escorts, we move in different cars to go to the UN Buffer Zone so that the witness who found me through a reader, can show the spot where he saw the hand of a person buried in the ground...
The two UN cars, Mr. Oleg's car, the cars of Kallis, Okan and Yiannis make a long procession and we drive to the other end of the city, all the way to Aglantzia, to enter the UN Buffer Zone...
I call to the UN officer to say `We have come too far from where we are supposed to be...`
`And where did you want to be?` he asks.
`At the Vassiliou Vulgaroktonou Street...` I tell him.
`In the Buffer Zone, there are no streets` he tells me...
UN soldiers take out a blue UN flag to put on the UN car that will accompany us... They tell us to go first, then Okan's car, then Yiannis and at last the UN car...
I am in the car of Kallis, together with the Greek Cypriot witnesses. Kallis has spent his most precious years, more than 20 years of his life, investigating the `cold cases` of Turkish Cypriot and Greek Cypriot `missing` persons, building a solid base of information about murders and disappearances throughout 1963 and 1974... He has encountered countless threats while doing his job but has not flinched from seeking out the truth... Now, we need to drive around the Buffer Zone, leading the group and trying to make out where the Vassiliou Vulgaroktonou Street might be... He is leading the group of cars and I know he would not flinch in case of any danger since he has come a long way in his investigations of the past two decades...
We drive through a dirt track used by the UN soldiers and on our right is the Turkish Cypriot, on our left the Greek Cypriot controlled areas... We see minefields and signs warning us that these are in fact mine fields! There had been a project to clear mine fields in Cyprus but apparently the EU or the UN project has not reached here since we see lots of signs warning us that these are mine fields... Towards the Turkish Cypriot areas, even inside the mine fields, big areas have been burnt down, turning the soil into a smudgy black colour while there is no such thing towards the Greek Cypriot area. Who starts these fires and why? To have a better view of the UN buffer zone? For military reasons? It looks so unnatural and ugly, the burnt grass, scarring the earth and destroying all the wildlife that used to live here...
We drive through these mine fields, trying to figure out where to turn when we come to crossroads... We drive very close to Hamit Mandrez I think, passing by Turkish Cypriot military posts while Turkish Cypriot or Turkish soldiers are watching us and as we turn, following the road, we encounter Greek Cypriot soldiers watching us. At some points, there are only a few meters between us and these military posts! Such close proximity!...
`It's very dangerous what we are doing` Kallis says, `because these Turkish Cypriot soldiers or Greek Cypriot soldiers, they only see a Greek Cypriot or a Turkish Cypriot number plate, roaming the Buffer Zone...`
`I am sure no one has notified them why we are here` I say to Kallis, `therefore they could very easily open fire! And where is the UN car? It is the last car and it has a blue UN flag to protect itself! We don't have no flag to protect us!...`
… Finally we recognize the spot we had stood last week with the Greek Cypriot witness at Vassiliou Vulgaroktonou Street and we stop the car to get down... The Greek Cypriot witness points out where the dirt track might have been where he saw the hand of a freshly buried person.
`It might have been May` he says, `because there was no grass... The wheat had already been harvested...`
We can't see the road now because of the grown wheat.
`In two weeks' time, this will be cut so we can come again` Kallis says.
`Meanwhile I will find the aerial photographs of this area from 1964 to locate the road` he explains to us...
We go back, the same way we had come, looking at the vast empty places called `The Buffer Zone`... In two weeks' time, perhaps we will come again to find the road where one or more Turkish Cypriot `missing` might be buried in this vast area called `Kaymakli`..."
On the 15th of June 2010 the digging would begin here by a team of archaeologists and then it would only last one or two days and it was stopped…
We would hear later on the story of why the digging had stopped: According to this story related to us, an official from the Cyprus Missing Persons' Committee of those days had gone to the area and said to the archaeologists, `Vre pedia! Why are you digging here? Aren't you afraid that there might be mines? What if they explode and you die?"
So the archaeologists had stopped digging in fear of their lives and the digging would not begin again…
The CMP had previously contacted UNFICYP as well as the Greek Cypriot officials of the National Guard and had confirmed that there were no mines there…
The efforts at finding out whether there were in fact mines or not continued and then the whole thing was put aside, pending for a new effort…
Then back in 2015 – that is three years ago – there would be talk about digging there again but as I understand now, it wouldn't come to anything…
Then Yusuf Chaylar whose father is "missing" from the 31st of January 1964, would really push hard to find some information about his "missing" father and would find new information that it might be his father buried there, together with the taxi driver – his father Ismail Ismail was in a taxi and the driver was Mehmet Hasan Onbashi – they would both go "missing" at the end of January 1964…
With the help of Michalis Yiangou Savva, another relative of a "missing" person, Yusuf Chaylar would visit the Office of Mr. Photis Photiou, the Commissar for Humanitarian Affairs, as well as making investigations with the help of Michalis and also visiting the offices of the Greek Cypriot Member of CMP, Mr. Nestoras Nestoros and the Turkish Cypriot Member of CMP, Mrs. Gulden Plumer Kuchuk…
Finally he would find out that in fact, the taxi was seen there, close to the burial site, abandoned and that there was a witness that had given this information to the officials of the CMP…
Yusuf would go and find out who the taxi belonged to and what colour it was: It was two colours, Vauxhall Cresta, bottom colour of sky blue and top part the colour of cream… 200 metre further up – it would stay abandoned for a few days there…
His demand from the CMP is for digging to be started in the possible burial site we had shown eight years ago – one of our witnesses, Koullis Miltiadous passed away back in 2015… But our other witness who had seen the hand of a "missing" sticking out of the possible burial site is alive… The Assistant to the Turkish Cypriot Member of CMP, Ugur Umar has also passed away… Time runs and witnesses and even CMP officials pass away so we can see the urgency felt by Yusuf Chaylar who has been waiting for any news from his father for the past 54 years…
As I understand, there was assurances given by the UNFICYP that there were no mines there… CMP can check and re-check and make sure that there are no mines so that the digging can begin…
May Koullis Militadous rest in peace: He had started this whole process but could not see the day the possible burial site he had shown us with another Greek Cypriot witness be exhumed…
May Ugur Umar also rest in peace… He too could not see that day…

16.9.2018

Photo: When we had shown the possible burial site in April 2010 with two witnesses to CMP. One witness Koullis Miltiadou on far left in the photo has passed away in 2015...

(*) Article published in the POLITIS newsaper on the 30th of September 2018, Sunday. A series of similar articles of mine were published on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" in the YENİDÜZEN newspaper in Turkish on the 17th, 18th and 19th of September 2018 and here are the links:

http://www.yeniduzen.com/54-yillik-bekleyis-sona-ermeli-artik-12944yy.htm

http://www.yeniduzen.com/54-yillik-bekleyis-sona-ermeli-artik-2-12948yy.htm

http://www.yeniduzen.com/54-yillik-bekleyis-sona-ermeli-artik-12950yy.htm

Ένας τόπος ταφής στο Καϊμακλί που περιμένει για να εκσκαφθεί τα τελευταία οκτώ χρόνια..

Ένας τόπος ταφής στο Καϊμακλί που περιμένει για να εκσκαφθεί τα τελευταία οκτώ χρόνια..

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Στις 9 Μαΐου 2010, πριν από ακριβώς οκτώ χρόνια στο άρθρο μου με τίτλο «Ένας τόπος ταφής στο Καϊμακλί…» είχα γράψει τα πιο κάτω:
«Συναντώ ένα Ελληνοκύπριο αναγνώστη μου και με παίρνει στην Παλλουριώτισσα για να βρούμε ένα Ελληνοκύπριο μάρτυρα από το Καϊμακλί (Ομορφίτα) και να πάμε μαζί στο Καϊμακλί…
Αγαπώ το Καϊμακλί αφού ζω στην άκρια αυτού του μαχαλά … Η λέξη «Καϊμακλί» προέρχεται από το «καϊμάκι» (κρέμα) και σύμφωνα με τους πιο μεγάλους, το Καϊμακλί ήταν μια περιοχή όπου ζούσαν άνθρωποι που δούλευαν με τα ζώα, που παρήγαν γάλα και γιαούρτι και χαλούμι – και έτσι προκύπτει το όνομα «Καϊμακλί» που σημαίνει «κρέμα»… Σήμερα το Καϊμακλί είναι διαιρεμένο, το μισό στο βόρειο μέρος και το άλλο μισό στο νότιο μέρος του νησιού και στο μέσο ένα μεγάλο μέρος του Καϊμακλιού παραμένει άδειο – είτε είναι στρατιωτική περιοχή ή νεκρή ζώνη που ελέγχεται από τον ΟΗΕ…
… Μαζί με τον Ελληνοκύπριο αναγνώστη μου και τον μάρτυρα, φτάνουμε στην άκρια του Καϊμακλιού από την Ελληνοκυπριακή πλευρά και σταματούμε στην άκρια της οδού Βασιλείου Βουλγαροκτόνου. Εδώ, βρίσκουμε σωρούς από χώμα και σκαρφαλώνουμε πάνω για να δούμε προς την Πράσινη Γραμμή… Ο Ελληνοκύπριος μάρτυρας δείχνει τους άδειους χώρους των σιδηροδρομικών γραμμών… Υπήρχε τρένο μεταξύ της Λευκωσίας και της Αμμοχώστου που περνούσε από εδώ και πιο κάτω, μου έδειξε που ήταν και ο σταθμός του τρένου… Αυτός και ο αναγνώστης μου μεγάλωσαν στο Καϊμακλί και ήταν πολύ στενοί φίλοι… Γι αυτό και ξέρει πολύ καλά την περιοχή αυτή…
Στεκόμαστε στο «νότο» και βλέπουμε το «βορρά» και μπορούμε να δούμε τα σπίτια στις Hamit Mandrez στα αριστερά μας και τη Μια Μηλιά στα δεξιά μας… Μεταξύ μας, άδεια χωράφια…
«Παράλληλα με τις σιδηροδρομικές γραμμές στο σημείο αυτό» λέει ο μάρτυρας, «υπήρχε ένας δρόμος, χωμάτινος που πήγαινε στον Πεδιαίο ποταμό πιο πάνω… Πρέπει να ήταν Φεβρουάριος ή Μάρτιος του 1964… Μια μέρα, μαζί με ένα φίλο περπατούσαμε στο δρόμο εκείνο με το σκύλο μου… Περίπου 150 μέτρα μετά, στα δεξιά του δρόμου, είδα ένα τόπο ταφής όπου προεξείχε το χέρι ενός άντρα… Προφανώς δεν τον είχαν θάψει καλά, και γι αυτό το χέρι του έμεινε πάνω από το χώμα. Φοβήθηκα πάρα πολύ και έφυγα. Δεν το είπα αυτό σε κανένα αλλά τώρα σου λέω εσένα… Βλέπεις τη σχοινιά (θάμνος) εκεί; Από εκεί, περίπου 150 μέτρα πιο κάτω και στα δεξιά… Εκείνο ήταν το σημείο…»
Το χέρι αυτό μπορεί να ανήκε σε ένα από τους Τουρκοκύπριους «αγνοουμένους» από το Καϊμακλί. Οι Τουρκοκύπριοι του Καϊμακλιού έφυγαν από την περιοχή στις 25 Δεκεμβρίου 1963 και πήγαν πρόσφυγες στις Hamit Mandrez, και ζούσαν σε αντίσκηνα και σε άθλιες συνθήκες… Έτσι ομάδες ή άτομα έρχονταν πίσω για να πάρουν ρούχα, κουβέρτες και είδη πρώτης ανάγκης για επιβίωση αλλά οι περισσότεροι από αυτούς «εξαφανίστηκαν» στο ταξίδι τους προς το Καϊμακλί…
Ο αναγνώστης μου λέει, «Ναι, θυμούμαι να στέκομαι εδώ και να παρακολουθώ κάποιους Τουρκοκύπριους να προσπαθούν να μπουν στο Καϊμακλί από τις Hamit Mandrez…»
Δεν ξέρουμε αν υπάρχει ένα μόνο άτομο ή περισσότερα θαμμένα στο σημείο που είδε ο μάρτυρας…
Μεταξύ της πλέον μη-υπάρχουσας σιδηροδρομικής γραμμής και του δρόμου που μου έδειχνε, δημιουργήθηκε ένας νέος χωματόδρομος που χρησιμοποιείται από την ΟΥΝΦΙΚΥΠ και καθώς στεκόμαστε πάνω στη σωρό με το χώμα, βλέπουμε περιπολικά του ΟΗΕ να περνούν… Αυτοί που ζουν στο τέλος του δρόμου μας λένε ότι αυτή είναι περιοχή ελεγχόμενη από τον ΟΗΕ και δεν υπάρχει τρόπος να μπούμε… Πίσω στο σπίτι, γράφω ένα γράμμα στον κύριο Christopher Girod, το Τρίτο Μέλος της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων, και του ζητώ, αν θέλει να μεριμνήσει για να εξασφαλίσουμε «άδεια» από τον ΟΗΕ να περάσουμε στην περιοχή αυτή ώστε ο μάρτυρας να μας δείξει τον πιθανό τόπο ταφής εδώ στο Καϊμακλί…
Παράλληλα με τη σωρό με το χώμα, βλέπουμε ένα τεράστιο χαντάκι και οι γείτονες μας εξηγούν ότι το χαντάκι αυτό σκάφτηκε γιατί φοβόντουσαν τη φωτιά… Μπαίνουμε στο χαντάκι και περπατούμε για να δούμε αν μπορούμε να έχουμε μια ματιά στο μέρος που μας έδειξαν ο αναγνώστης μου και ο μάρτυρας…
Βλέπουμε παλιά στρατιωτικά φυλάκια, εγκαταλελειμμένα και σαπισμένα… Μέσα στο βαθύ χαντάκι, πατώ πάνω στα σημάδια που άφησε η μπουλντόζα… Είναι στρατιωτική αυτή η περιοχή; Δεν το νομίζουμε εφόσον δεν υπάρχουν σημάνσεις, αλλά ποτέ δεν ξέρεις, εφόσον είμαστε σχεδόν πάνω στην Πράσινη Γραμμή! Ο ΟΗΕ έκανε από-ναρκοθετήσεις στη Λευκωσία, έτσι το μέρος αυτό πρέπει να από-ναρκοθετήθηκε αν υπήρχαν καθόλου νάρκες… Περπατώ μπροστά από τους δύο Ελληνοκύπριους φίλους, ακολουθώντας τα σημάδια που άφησε η μπουλντόζα στα αριστερά. Σε ένα σημείο ο μάρτυρας λέει «Πάμε πίσω αφού το χαντάκι συνεχίζει και δεν θα μπορούμε να δούμε τίποτε περισσότερο…»
Στην επιστροφή μου όταν γράφω το γράμμα προς τον κύριο Girod της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων, παίρνω μια ενθουσιώδη απάντηση και σύντομα ο κύριος Girod διευθετεί για να πάμε στην Νεκρή Ζώνη του ΟΗΕ ώστε ο μάρτυρας να μας δείξει που μπορεί να βρίσκεται αυτός ο πιθανός τόπος ταφής… Όμως, θα σας πω για την επίσκεψη μας στη Νεκρή Ζώνη, που έγινε στις 30 Απριλίου 2010, στο άρθρο της ερχόμενης βδομάδας… Στο μεταξύ θέλω να ευχαριστήσω τον αναγνώστη μου και τον μάρτυρα που είχαν το κουράγιο να μας δείξουν τον πιθανό τόπο ταφής, όπως επίσης και τον κύριο Girod και όλους τους εμπλεκόμενους στην ΔΕΑ που διευθέτησαν για να πάρουμε άδεια να διασχίζουμε την Νεκρή Ζώνη… Ίσως μια ή περισσότερες οικογένειες θα βρουν λίγη ειρήνη στη ζωή τους, αν καταφέρουμε να βρούμε ποιοι είχαν θαφτεί εδώ…»
Έτσι την επόμενη βδομάδα γράφω ακόμα ένα άρθρο για το πως στις 30 Απριλίου 2010 είχαμε δείξει μαζί με τους δύο μάρτυρες στους λειτουργούς της ΔΕΑ αυτόν τον πιθανό τόπο ταφής στη νεκρή ζώνη… Στο άρθρο μου που δημοσιεύτηκε σε αυτές τις σελίδες στις 16 Μαΐου 2010 – πάλι πριν από οκτώ χρόνια! – με τίτλο «Περιπλάνηση στη Νεκρή Ζώνη…» έγραφα:
«Περπατώ προς το καφέ «Λάπηθος», όπου οι οδηγοί ταξί κάθονται και παραγγέλνουν σκέτους (Κυπριακούς καφέδες χωρίς ζάχαρη). Αυτή η συγκεκριμένη περιοχή πάντοτε έχει νεαρά κοράκια και μου αρέσει να τα παρακολουθώ – μερικές γάτες και μερικοί σκύλοι πάνε και έρχονται διασχίζοντας στην Πράσινη Γραμμή στο Λήδρα Πάλας και κάποτε σταματώ για να τα χαϊδέψω ή για να μιλήσω σε μια ομάδα σκύλων που με ακολουθούν μέχρι το σημείο που βρίσκεται η αστυνομία…
Βλέπω δύο αρχαιολόγους, το Γιάννη και τη Θεοδώρα να περιμένουν… Μετά έρχεται και ο Okan ο ανθρωπολόγος, μαζί με τον Ugur, τον βοηθό του Τουρκοκύπριου Μέλους της Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων και που συνοδεύεται από τον συνταξιούχο αξιωματικό αστυνομίας Vedat που τώρα είναι ερευνητής της ΔΕΑ. Καθόμαστε για να πιούμε καφέ, περιμένοντας τους υπόλοιπους να έρθουν εδώ.
… Σύντομα έρχεται ο Ξενοφώντας Καλλής, βοηθός στο Ελληνοκύπριο Μέλος της ΔΕΑ και κάθεται μαζί μας. Έρχονται επίσης δύο Ελληνοκύπριοι, ένας από τους αναγνώστες μου και ένας μάρτυρας από το Καϊμακλί και κάθονται και περιμένουν. Όταν έρχεται ο κύριος Oleg από την ΔΕΑ με τους συνοδούς από τα ΗΕ, κινούμαστε σε διαφορετικά αυτοκίνητα για να πάμε στη Νεκρή Ζώνη και να μας δείξει ο μάρτυρας που με βρήκε μέσω ενός αναγνώστη το σημείο όπου είδε το χέρι ενός ανθρώπου που ήταν θαμμένος στο χώμα…
Τα δύο αυτοκίνητα των ΗΕ, το αυτοκίνητο του κυρίου Oleg και τα αυτοκίνητα του Καλλή, του Okan και του Γιάννη δημιουργούν μια αυτοκινητοπομπή και οδηγούμε προς την άλλη πλευρά της πόλης, στην Αγλαντζιά, για να μπούμε στην Νεκρή Ζώνη που είναι κάτω από τα ΗΕ…
Καλώ τον αξιωματικό των ΗΕ και του λέω «Προχωρήσαμε πολύ από εκεί που θα έπρεπε να είμαστε…»
«Και που θα θέλατε να είστε;» ρωτά.
«Στην οδό Βασιλείου Βουλγαροκτόνου…» του λέω.
«Στην Νεκρή Ζώνη δεν υπάρχουν οδοί» μου λέει…
Οι στρατιώτες των ΗΕ βγάζουν μια γαλάζια σημαία των ΗΕ και την βάζουν στο αυτοκίνητο των ΗΕ που θα μας συνοδεύσει… Μας λένε να προχωρήσουμε εμείς μπροστά, μετά το αυτοκίνητο του Okan, μετά του Γιάννη και τελευταίο το αυτοκίνητο των ΗΕ…
Βρίσκομαι στο αυτοκίνητο του Καλλή, μαζί με τον Ελληνοκύπριο μάρτυρα. Ο Καλλής πέρασε τα πιο πολύτιμα του χρόνια, περισσότερα από 20 χρόνια της ζωής του να διερευνά «παγωμένες περιπτώσεις» Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων «αγνοουμένων», κτίζοντας μια στερεή βάση πληροφοριών για φόνους και εξαφανίσεις του 1963 και 1974… Έχει λάβει αμέτρητες απειλές ενώ έκανε τη δουλειά του αλλά δεν δείλιασε από την αναζήτηση της αλήθειας… Τώρα πρέπει να οδηγήσουμε γύρω στην Νεκρή Ζώνη, οδηγώντας την ομάδα και προσπαθώντας να καταλάβουμε που μπορεί να είναι η οδός Βασιλείου Βουλγαροκτόνου… Είναι επικεφαλής της ομάδας των αυτοκινήτων και ξέρω ότι δεν θα δειλιάσει σε περίπτωση κινδύνου, αφού έχει διανύσει πολύ δρόμο στις έρευνες του τις τελευταίες δύο δεκαετίες…
Οδηγούμε σε ένα χωματόδρομο που χρησιμοποιείται από τους στρατιώτες των ΗΕ, στα δεξιά μας είναι η περιοχή που ελέγχεται από τους Τουρκοκυπρίους και αριστερά η περιοχή που ελέγχεται από τους Ελληνοκυπρίους… Βλέπουμε ναρκοπέδια και πινακίδες που μας προειδοποιούν ότι αυτά είναι ναρκοπέδια! Υπήρξε ένα πρόγραμμα για αποναρκοθέτηση στην Κύπρο, άλλα το πρόγραμμα της ΕΕ ή των ΗΕ δεν έφτασε μέχρι εδώ αφού βλέπουμε πολλές πινακίδες που μας προειδοποιούν ότι αυτά είναι ναρκοπέδια… Μεγάλες περιοχές προς τις Τουρκοκυπριακές περιοχές, ακόμα και μέσα στα ναρκοπέδια, έχουν καεί, μετατρέποντας το χώμα σε ένα μαύρο μουντζουρωμένο χρώμα ενώ δεν υπάρχει κάτι τέτοιο προς τις Ελληνοκυπριακές περιοχές. Ποιος ξεκινά τις φωτιές αυτές και γιατί; Για να έχει καλύτερη θέα της Νεκρής Ζώνης; Για στρατιωτικούς λόγους; Φαίνεται τόσο αφύσικο και άσχημο, το καμένο χορτάρι, που φοβίζει τη γη και καταστρέφει όλη την άγρια ζωή που ζούσε εδώ…
Οδηγούμε μέσα από τα ναρκοπέδια αυτά, προσπαθώντας να καταλάβουμε που πρέπει να στρίψουμε όταν φτάσουμε σε σταυροδρόμι… Οδηγούμε πολύ κοντά νομίζω στις Hamit Mandrez, περνώντας από Τουρκοκυπριακά φυλάκια, ενώ μας παρακολουθούν Τουρκοκύπριοι ή Τούρκοι στρατιώτες και καθώς στρίβουμε, ακολουθώντας το δρόμο, συναντούμε Ελληνοκύπριους στρατιώτες να μας παρακολουθούν. Σε κάποια σημεία υπάρχουν μόνο μερικά μέτρα μεταξύ εμάς και των στρατιωτικών φυλακίων! Τόσο κοντά!
«Αυτό που κάνουμε είναι πολύ επικίνδυνο» λέει ο Καλλής, «διότι αυτοί οι Τουρκοκύπριοι στρατιώτες, ή οι Ελληνοκύπριοι στρατιώτες, απλά βλέπουν αυτοκίνητα με ελληνοκυπριακές ή τουρκοκυπριακές πινακίδες να περιπλανώνται στη Νεκρή Ζώνη…»
«Είμαι σίγουρη ότι κανένας δεν τους ειδοποίησε για το λόγο που είμαστε εδώ» λέω στον Καλλή, «και άρα θα μπορούσαν κάλλιστα να ανοίξουν πυρ! Και που είναι το αυτοκίνητο των ΗΕ; Είναι το τελευταίο αυτοκίνητο και έχει μια γαλάζια σημαία που το προστατεύει! Εμείς δεν έχουμε σημαία να μας προστατεύει!...»
… Τελικά αναγνωρίζουμε το σημείο στο οποίο στεκόμασταν την περασμένη βδομάδα μαζί με τον Ελληνοκύπριο μάρτυρα, στην οδό Βασιλείου Βουλγαροκτόνου και σταματούμε το αυτοκίνητο για να κατεβούμε… Ο Ελληνοκύπριος μάρτυρας μας δείχνει που μπορεί να ήταν ο χωματόδρομος όπου είχε δει το χέρι ενός φρεσκοθαμμένου ατόμου.
«Ίσως ήταν Μάης» λέει «διότι δεν υπήρχε χορτάρι… Το σιτάρι είχε ήδη θεριστεί…»
Δεν μπορούμε να δούμε το δρόμο τώρα λόγω του σιταριού.
«Σε δύο βδομάδες, αυτό θα κοπεί, έτσι μπορούμε να ξαναέρθουμε» λέει ο Καλλής.
«Στο μεταξύ θα βρω τις αεροφωτογραφίες της περιοχής από το 1964 για να εντοπίσουμε το δρόμο» μας εξηγά…
Επιστρέφουμε από τον ίδιο δρόμο που ήρθαμε, κοιτάζοντας τα τεράστια άδεια μέρη που ονομάζονται «Νεκρή Ζώνη»… Σε δύο βδομάδες, ίσως θα έρθουμε ξανά για να βρούμε το δρόμο όπου ένας ή περισσότεροι Τουρκοκύπριοι «αγνοούμενοι» μπορεί να είναι θαμμένοι στην τεράστια αυτή περιοχή που λέγεται «Καϊμακλί»…»
Στις 15 Ιουνίου 2010 οι εκσκαφές ξεκίνησαν εδώ από μια ομάδα αρχαιολόγων και συνέχισαν για μόνο μία ή δύο μέρες και μετά σταμάτησαν…
Αργότερα ακούσαμε την ιστορία για το πως σταμάτησαν οι εκσκαφές: Σύμφωνα με την ιστορία που μας μεταφέρθηκε, ένας τότε λειτουργός της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων είχε πάει στην περιοχή και είπε στους αρχαιολόγους «Βρε παιδιά! Γιατί σκάβετε εδώ; Δεν φοβάστε ότι μπορεί να υπάρχουν νάρκες; Και αν εκραγούν και πεθάνετε;»
Έτσι οι αρχαιολόγοι είχαν σταματήσει τις εκσκαφές φοβούμενοι για τη ζωή τους και οι εκσκαφές δεν ξαναξεκίνησαν…
Η ΔΕΑ είχε προηγουμένως επικοινωνήσει με την ΟΥΝΦΙΚΥΠ όπως επίσης και με τους Ελληνοκύπριους λειτουργούς της Εθνικής Φρουράς και είχαν επιβεβαιώσει ότι δεν υπήρχαν νάρκες εκεί…
Οι προσπάθειες να διαπιστωθεί αν όντως υπήρχαν εκεί νάρκες ή όχι συνέχισαν και μετά η όλη υπόθεση παραμερίστηκε, και έμεινε σε εκκρεμότητα για μια νέα προσπάθεια…
Τότε το 2015 – δηλαδή πριν από τρία χρόνια – υπήρχαν κουβέντες για εκσκαφές ξανά εκεί αλλά όπως καταλαβαίνω τώρα, δεν θα υλοποιούνταν…
Τότε ο Yusuf Chaylar, του οποίου ο πατέρας είναι «αγνοούμενος» από τις 31 Ιανουαρίου 1964, πίεσε πολύ για να βρει κάποιες πληροφορίες σχετικά με τον «αγνοούμενο» πατέρα του και βρήκε νέες πληροφορίες ότι μπορεί να είναι ο πατέρας του που είναι θαμμένος εκεί, μαζί με τον οδηγό ταξί – ο πατέρας του Ismail Ismail βρισκόταν σε ένα ταξί και ο οδηγός ήταν ο Mehmet Hasan Onbashi – και οι δύο έγιναν «αγνοούμενοι» στο τέλος του Ιανουαρίου 1964…
Με τη βοήθεια του Μιχάλη Γιάγκου Σάββα, ενός άλλου συγγενή «αγνοουμένου», ο Yusuf Chaylar επισκέφτηκε το Γραφείο του κυρίου Φώτη Φωτίου, του Επιτρόπου για Ανθρωπιστικά Θέματα, και έκανε επίσης έρευνες με τη βοήθεια του Μιχάλη, και επίσης επισκέφτηκε τα γραφεία του Ελληνοκύπριου Μέλους της ΔΕΑ, κυρίου Νέστωρα Νέστωρος και του Τουρκοκύπριου Μέλους της ΔΕΑ, κυρίας Gulden Plumer Kuchuk…
Τελικά ανακάλυψε ότι στην πραγματικότητα, το ταξί θεάθηκε εκεί, κοντά στον τόπο ταφής, εγκαταλελειμμένο και ότι υπήρχε ένας μάρτυρας που είχε δώσει την πληροφορία αυτή στους λειτουργούς της ΔΕΑ…
Ο Yusuf πήγε και έμαθε σε ποιον ανήκε το ταξί και τι χρώμα ήταν: Ήταν ένα δίχρωμο Vauxhall Cresta, το κάτω μισό ήταν το γαλάζιο χρώμα του ουρανού και το πάνω μισό το χρώμα της κρέμας… 200 μέτρα πιο πάνω – είχε μείνει εγκαταλελειμμένο εκεί για μερικές μέρες…
Το αίτημα του από τη ΔΕΑ είναι να ξεκινήσουν εκσκαφές στον πιθανό τόπο ταφής που είχαμε δείξει πριν από οκτώ χρόνια – ένας από τους μάρτυρες μας, ο Κούλλης Μιλτιάδους πέθανε το 2015… Όμως ο άλλος μάρτυρας μας που είχε δει το χέρι ενός «αγνοουμένου» να εξέχει από τον πιθανό τόπο ταφής είναι ζωντανός… Ο Βοηθός του Τουρκοκύπριου Μέλους της ΔΕΑ Ugur Umar έχει επίσης πεθάνει… Ο χρόνος τρέχει και οι μάρτυρες, και ακόμα και οι λειτουργοί της ΔΕΑ πεθαίνουν έτσι μπορούμε να δούμε το επείγον της κατάστασης που νιώθει ο Yusuf Chaylar που περιμένει για νέα του πατέρα του τα τελευταία 54 χρόνια…
Όπως καταλαβαίνω, δόθηκαν διαβεβαιώσεις από την ΟΥΝΦΙΚΥΠ ότι δεν υπήρχαν νάρκες εκεί… Η ΔΕΑ μπορεί να ελέγξει και να ξαναελέγξει για να βεβαιωθεί ότι δεν υπάρχουν νάρκες έτσι ώστε να ξαναξεκινήσουν οι εκσκαφές…
Ας αναπαυθεί εν ειρήνη ο Κούλλης Μιλτιάδους: Αυτός είχε ξεκινήσει όλη αυτή τη διαδικασία αλλά δεν κατάφερε να δει τη μέρα που θα σκαφτεί ο πιθανός τόπος ταφής που μας είχε δείξει μαζί με ένα άλλο Ελληνοκύπριο μάρτυρα…
Ας αναπαυθεί εν ειρήνη και ο Ugur Umar… Και αυτός δεν κατάφερε να δει εκείνη τη μέρα…

Photo: Φωτό από τον Απρίλιο 2010 όταν είχαμε δείξει στη ΔΕΑ τον πιθανό τόπο ταφής μαζί με δύο μάρτυρες. Ο ένας μάρτυρας, ο Κούλλης Μιλτιάδους, που βρίσκεται στα αριστερά στη φωτογραφία, έχει πεθάνει το 2015…

(*) Article published in the POLITIS newsaper on the 30th of September 2018, Sunday. A series of similar articles of mine were published on my pages entitled "Cyprus: The Untold Stories" in the YENİDÜZEN newspaper in Turkish on the 17th, 18th and 19th of September 2018 and here are the links:

http://www.yeniduzen.com/54-yillik-bekleyis-sona-ermeli-artik-12944yy.htm

http://www.yeniduzen.com/54-yillik-bekleyis-sona-ermeli-artik-2-12948yy.htm

http://www.yeniduzen.com/54-yillik-bekleyis-sona-ermeli-artik-12950yy.htm

Sunday, September 23, 2018

Letters from Sweden…

Letters from Sweden…

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Tel: 99 966518

Back in 2009, I had met a Swedish person by coincidence and after speaking with him for a while about `missing persons`, he decided that he could help me by looking at the archives of Sweden when he would go back… Apparently the military archives of Sweden were open to public, so he had no problem going and searching he had told me… And he would look into the archives of Swedish UN Force in Cyprus and would send me what he would find…
After a short while he sent me what he found and I shared this with my readers, as well as with the officials of the Cyprus Missing Persons' Committee at that time…
Today I want to share with you the letters I had got from Sweden… It is quite interesting that although the UN has been represented in the Cyprus Missing Persons' Committee as the Third Member, it took them about 50 years to decide to share what was in their archives, after some demands from the CMP… Imagine this: You have a high level representative that you have appointed as the UN sitting as the Third Member of CMP together with the Turkish Cypriot and Greek Cypriot members of the CMP since 1981 and he would have no `permission` to share or no `access` to what the UN had in their archives… Only quite recently when all members of CMP started a process of demanding information from various countries and organizations and institutions involved in Cyprus, asking to look into their archives, the UN finally decided that they can allow CMP to look in those archives… After half a century of keeping the information to themselves, finally UN is sharing…
The Swedish friend who helped me back in 2009 could access information from the archives of Sweden about their UN unit stationed in Cyprus in 1974…
I could get this information through the help of a friend as an investigative journalist, but the UN would not share it voluntarily with the committee until quite recently… How does this make sense to you?
Instead of taking things at face value, so to say, we need to question everyone connected with Cyprus about why they did not share what they knew or what they had and why they did not open paths for truth to come out… We need to think about it and find the reasons behind this…
One friend who is working for the UN, when I questioned him about this tried to explain it to me that `this was due to the bureaucracy within the UN system and that they did not want to get into trouble by giving this or that information etc.` Perhaps this is true, perhaps it is not. I do not know since I do not work within the UN system to truly understand how it works or it doesn't… But what's important here is the pain and suffering of relatives of `missing persons` - they have been waiting for more than four or five decades about any information concerning their `missing` relative… For me it is a crime not to share what you know and what you have since you help the suffering and the torture of the civilians waiting to know the truth…
Whoever did not and would not share what they know, whether it is the UN or the three `guarantors` of the Republic of Cyprus, Turkey, Greece and the UK, cannot escape the responsibility for the suffering of our people… And the same goes for the Cypriots themselves – the police forces in both sides, the military forces in both sides, the civilians who participated in the burials because they were ordered to do that, people who know but would not speak for this or that reason because of various pretexts they have, are all helping the continuity of the torture of the relatives of `missing persons`… It is clear in my mind that they all carry the responsibility for the suffering in Cyprus to continue and for not helping to create a better place for our children to live in…

The letters from Sweden…
Here are some of the letters I had received from my friend in Sweden back in 2009 and 2010:
"17 November 2009
Dear Sevgul,
It was nice to see you today. Below you will find the information I mentioned.
Last year, after reading about the 1974 discoveries of mass graves in the villages of Aloa and Maratha in a book about the Swedish UN force in Cyprus, I contacted the Swedish Military Archives to see if there was some information in the archives of the Swedish UN contingent present in the area at the time. I received copies of relevant documents, some in Swedish and some in English. Some of them are difficult to read because of low paper and text quality. The Military Archives also informed me that there might be relevant information elsewhere in the archives. Find below a summary of the documents (which I gave to the CMP last year). I have kept the original abbreviations of the reports in the summaries.

Aloa
In the monthly report for August 1974 by the District Commander of Famagusta District, S Kristensson, (Cyprus Report 129/74; dated September 14, 1974; in Swedish) we learn that Swedish Civil Police were asked to come to the TK CYP village of Aloa on August 19 to investigate a mass grave. NAT TK had excavated the grave and showed the Swedes four bodies, including one child, and closed it thereafter. The excavators claimed there was some 30 bodies in the grave. The Swedes wanted to have the whole grave excavated, to be able to establish the exact number of bodies and their identity, but were not permitted. No follow-up was therefore possible.
In the memo "Violations against the declaration of human rights" by the District Commander of Famagusta District, S Kristensson, to the UNFICYP Force Commander (dated August 23 1974; in English; attached), we can read that the number of bodies in the Aloa mass grave was stated to be 57 but only 5 bodies were shown. We can also read that request of UN investigation was denied and that an investigation was considered important and necessary to prove the number of bodies and their nationality.

Maratha
In the monthly report for September 1974 by the District Commander of Famagusta District, S Kristensson, (Cyprus Report 130/74; dated October 9, 1974; in Swedish) we learn that TK discovered a mass grave outside the village of Maratha in the beginning of the month (September 1, 1974). Swedish Civil Police was allowed to take part in the investigation, which was not the case in Aloa. 82 bodies were excavated, most of which in a state that made identification impossible.
There are also three separate reports about the mass grave in Maratha:
- One report in Swedish by Sergeant Major/Military Police Örjan Norlin (dated September 2, 1974). The report describes Norlin's visit to the site of the mass grave on September 1, 1974. Some details about the decay of the bodies and that the victims had been tied and blindfolded. One of the Turkish Cypriots present identified his 95-year old father and his 9-year old nephew (his sister's son) among the bodies. One more body, a woman, was identified by a person present, and all three was said to come from Maratha. The mukhtar of Maratha gave the information that the events in Maratha started before dawn August 14-15, 1974.
- One report in Swedish with no date and no signature. However, it describes the work at the site on September 3, 1974 and the writer and his colleagues were present to protect the CIVPOL. Some details about decayed bodies etc. It says there was 82 bodies (the figure based on the heads) in the mass grave and that you could suspect that two more children "had met the same cruel destiny".
- One report in English by Chief Inspector Lars Håkanson (dated September 4-5, 1974; attached) with many details, e.g. names of identified excavated bodies. Photos, sketches and name lists in annex (attached).

Other Mass Graves
The documents about Aloa and Maratha hint there might be more information about other mass graves/missing persons in the Swedish Military Archives.
In the monthly report for August 1974 by the District Commander of Famagusta District, S Kristensson, (Cyprus Report 129/74; dated September 14, 1974; in Swedish) we find the following information concerning the civil police:
"A great deal of time has been spent investigating discovered mass graves, murders and rapes."
(…)
"On August 18 SWEDCIVPOL went to the village of Avgorou. Two men told them that they, and some 25 other GK CYP, were arrested by TK in their homes the day before. They were taken to a place close to Prastio where elderly men, women and children were released. 15 men remained on the truck used for the transport but two of these were released on request of some TK CYP. The remaining 13 were then taken towards Famagusta. Just outside the village of Styllos the car stopped and four of the men were ordered to get off and into a ruin. In the ruin they were shot to death. The truck thereafter continued a bit and then another four men were ordered off the truck. These were also shot. The two witnesses managed to run away from the truck and escape in the dark."
In the memo "Violations against the declaration of human rights" by the District Commander of Famagusta District, S Kristensson, to the UNFICYP Force Commander (dated August 23 1974; in English; attached), says that reports of violations of against human rights after August 15 1974 are enclosed. However, I never got these documents from the Military Archives since they don't contain any information about Aloa or Maratha. In the same document it is also suggested that the Aloa investigation should be carried out parallel to the investigation of "the crime in Prastio".
If you have any questions or would need some clarification don't hesitate to ask me and please let me know if I can be of any assistance with further research in the Swedish Military Archives…"


8 February 2010
"Dear Sevgul,
Last week … I took two days off to check what kind of information there might be in the Swedish UN archives.
Since the archives are enormous and I didn't have much time I decided to focus on the period in connection with the war of 1974. I'm sure there is information about the missing persons from before 1974 as well, but this is probably spread out throughout the archives.
There are two relevant archives:
1. The archives of the Swedish UN Battalions (at the Swedish Military Archives)
2. The archives of the Swedish Civil Police (at the National Police Board)
1. The archives of the Swedish UN Battalions (at the Swedish Military Archives)
At the Military Archives I had full access to the documents. I was sitting in the middle of all the files and was allowed to help myself to whatever I wanted to read. Here I found a couple of things that might be of interest to you. One is the "Cyprus Reports" ("Cypernrapporter") - monthly summaries in Swedish about what's been going on in the Swedish battalion (the Swedish civil police included). Another one is the "Summaries" in English from HQ UNFICYP. I also found the Maratha-report I sent you earlier but that was the only one of that kind.
2. The archives of the Swedish Civil Police (at the National Police Board)
At the National Police Board I did not have full access and everything I wanted to read had to be checked by the staff. Before I came they had checked the file "Missing Persons" - a file of the persons reported missing in the Swedish sector in 1974. It's one document for each missing person, sometimes a short description of the circumstances and sometimes a photo of the missing. In the archives I also found the heading "Investigation Reports" and I asked to see those. Unfortunately, there was nobody there to give me OK to read those documents, so I asked them to check all the reports about mass graves etc (and named some mass graves I knew the Swedes were investigating - Aloa, Maratha, Styllos and Ayios Memnon) and send me copies.
The staff at both archives was very helpful.
I have copies of some documents you might find interesting. I will scan them and send them to you.
If there should happen to be any event that took place in the Swedish sector and about which you would need more information about, the Swedish UN archives might be able to give you some information. Just let me know if I can be of any help, either as a link between you and the staff at the archives or doing some research myself in Stockholm…"

18.8.2018

Photo: An UNFICYP soldier watching as the mass graves are exhumed in Maratha back in 1974...

(*) Article published in the POLITIS newspaper on the 23rd of September 2018, Sunday. I had translated these letters to Turkish and published them in Yenidüzen newspaper back in 2009 on my pages called "Cyprus: The Untold Stories..." and had also shared this information with all the three members of CMP (Turkish Cypriot, Greek Cypriot and the Third Member appointed by the UN) at that time...